Bài hướng dẫn soạn bài: “Gió lạnh đầu mùa” (Thạch Lam) – Ngữ văn 6 Tập 1 Kết nối tri thức
Chào các em học sinh! Bài học “Gió lạnh đầu mùa” thuộc Bài 3: Yêu thương và chia sẻ trong bộ sách Ngữ văn 6 “Kết nối tri thức với cuộc sống”. Dưới đây là bài hướng dẫn chi tiết từng bước giúp các em chuẩn bị bài chu đáo và nắm chắc kiến thức trước khi đến lớp.
I. Trước khi đọc
Câu 1 (Trang 60 SGK Ngữ văn 6 Tập 1)
Đề bài: Em hãy chia sẻ về một kỉ niệm khi em nhận được sự giúp đỡ từ ai đó hoặc khi em trao đi sự giúp đỡ với một người khác.
Trả lời:
Em có một kỷ niệm đáng nhớ vào kỳ học trước. Hôm đó, trời bất ngờ đổ mưa rào rất to mà em lại quên mang ô. Trong lúc em đang lo lắng đứng chờ ở hiện đòn trường thì một bạn cùng lớp đã chủ động tiến lại, che chung ô và đưa em ra tận cổng trường nơi bố em đang đợi. Dù hành động của bạn rất nhỏ bé, nhưng em cảm thấy vô cùng ấm áp và trân trọng tình cảm của bạn dành cho mình.
II. Đọc văn bản (Trả lời câu hỏi trong khi đọc)
1. Theo dõi (Trang 60): Cảnh vật thiên nhiên khi chuyển mùa.
Trả lời: Trời nổi gió bắc lạnh, mây xám xịt, đất khô trắng, lá cây rung rẩy, mọi người đều thu mình trong những chiếc áo ấm.
2. Theo dõi (Trang 61): Sự khác biệt giữa phục trang của Sơn và chị em Sơn với các bạn nhỏ xóm chợ.
Trả lời: Chị em Sơn mặc áo ấm sạch sẽ, lành lặn (áo dạ, áo bông), còn các bạn nhỏ xóm chợ ăn mặc rách rưới, mỏng dảnh, môi thâm tím, da thịt thâm lại vì lạnh.
3. Tưởng tượng (Trang 62): Dáng vẻ của Hiên khi đứng một mình ở góc chợ.
Trả lời: Hiên đứng co ro bên cột chợ, chỉ mặc có mỗi chiếc áo rách tướii, tả tơ, để hở cả lưng và tay, môi thâm lại vì rét.
4. Dự đoán (Trang 63): Hành động của Sơn và Lan sau khi nhìn thấy Hiên.
Trả lời: Sơn và Lan sẽ bàn nhau về nhà lấy chiếc áo bông cũ của em Duyên để mang cho Hiên.
III. Sau khi đọc (Trả lời câu hỏi cuối bài)
Câu 1 (Trang 64 SGK Ngữ văn 6 Tập 1)
Đề bài: Câu chuyện được kể bằng lời của ai? Nhân vật chính trong truyện là ai?
Trả lời:
- Câu chuyện được kể bằng lời của người kể chuyện ngôi thứ ba (người kể giấu mặt, không xưng “tôi”).
- Nhân vật chính của câu chuyện là cậu bé Sơn.
Câu 2 (Trang 64 SGK Ngữ văn 6 Tập 1)
Đề bài: Tìm những chi tiết thể hiện sự thay đổi của thời tiết và khung cảnh thiên nhiên khi gió lạnh đầu mùa đến.
Trả lời:
- Thời tiết: “Trời nổi gió bắc lạnh”, “cái lạnh ở đâu đến làm cho người ta sững sờ”, “trời không u ám, chỉ đục đục”.
- Cảnh vật: “Đất khô trắng”, “lá cây rung rẩy”, “những ngọn cỏ khô gầy rộc đi”.
- Con người: Mọi người trong nhà Sơn đã mặc áo ấm, ngồi quanh bếp lửa. Quanh chợ, mọi người thu mình trong chiếc áo mưa hay áo tơi.
Câu 3 (Trang 64 SGK Ngữ văn 6 Tập 1)
Đề bài: Cuộc sống của các bạn nhỏ xóm chợ nghèo được miêu tả như thế nào? Thái độ của Sơn và Lan đối với các bạn ra sao?
Trả lời:
- Cuộc sống các bạn nhỏ xóm chợ: Nghèo khổ, thiếu thốn. “Môi thâm tím”, “da thịt thâm lại”, “quần áo rách tả tơ”, “chỉ có tấm áo mỏng che thân”.
- Thái độ của Sơn và Lan: Thân thiện, gần gũi, không tỏ ra đài các, kiêu kỳ như những đứa trẻ nhà giàu khác. Rất thương hại và đồng cảm với hoàn cảnh của các bạn, đặc biệt là bé Hiên.
Câu 4 (Trang 64 SGK Ngữ văn 6 Tập 1)
Đề bài: Nêu tâm trạng và hành động của Sơn khi thấy Hiên đứng co ro vì lạnh.
Trả lời:
- Tâm trạng: Sơn cảm thấy thương hại Hiên, đồng thời nhớ đến em Duyên (người em gái đã mất) và thấy một lòng thương yêu dâng lên trào dạt.
- Hành động: Sơn thì thầm với chị Lan, quyết định chạy về nhà lấy chiếc áo bông cũ của em Duyên mang sang cho Hiên.
Câu 5 (Trang 64 SGK Ngữ văn 6 Tập 1)
Đề bài: Thái độ và hành động của mẹ Hiên và mẹ Sơn ở cuối truyện có ý nghĩa gì?
Trả lời:
- Mẹ Hiên: Là người nghèo khổ nhưng tự trọng. Khi biết con mình được cho áo, bà đã chủ động mang áo trả lại chứ không tự ý lấy.
- Mẹ Sơn: Là người mẹ vừa nghiêm khắc vừa nhân hậu. Bà trách mắng hai con vì tự ý cho áo, nhưng khi hiểu ra ngọn ngành, bà không phạt mà còn cho mẹ Hiên vay năm hào để mua áo mới cho con.
- Ý nghĩa: Thể hiện tình người ấm áp, sự sẻ chia giữa những người giàu lòng nhân ái trong xã hội. Sự tử tử và lòng tự trọng làm cho tình người trở nên cao đẹp hơn.
Câu 6 (Trang 64 SGK Ngữ văn 6 Tập 1)
Đề bài: Theo em, bài học sâu sắc nhất rút ra từ câu chuyện này là gì?
Trả lời:
Bài học sâu sắc nhất là lòng nhân ái và sự chia sẻ giữa con người với con người. Hãy biết quan tâm, thương yêu và giúp đỡ những người có hoàn cảnh khó khăn hơn mình bằng tất cả sự chân thành, không vụ lợi. Tình yêu thương trao đi sẽ làm ấm áp cả người nhận lẫn người trao.
IV. Viết kết nối với đọc
Đề bài: Viết đoạn văn (khoảng 5 – 7 câu) ghi lại cảm nghĩ của em về nhân vật Sơn trong văn bản “Gió lạnh đầu mùa”.
Đoạn văn mẫu tham khảo:
Trong văn bản “Gió lạnh đầu mùa” của Thạch Lam, nhân vật Sơn để lại trong em nhiều ấn tượng vô cùng sâu sắc. Sơn là một cậu bé có tâm hồn trong sáng, nhạy cảm và giàu lòng nhân ái. Dù sống trong gia đình khá giả, Sơn không hề tỏ ra kiêu kỳ mà luôn hòa đồng, chơi đùa vui vẻ với những đứa trẻ nghèo xóm chợ. Khi thấy bé Hiên co ro trong cái lạnh đầu mùa với chiếc áo rách tả tơ, Sơn đã xúc động và chủ động bàn với chị Lan lấy chiếc áo bông cũ của em Duyên đem cho Hiên. Hành động ấy bắt nguồn từ tình yêu thương chân thành và sự sẻ chia hồn nhiên của một đứa trẻ. Nhân vật Sơn là biểu tượng đẹp đẽ cho lòng nhân ái, nhắc nhở chúng ta biết yêu thương và giúp đỡ những người xung quanh.