Hướng dẫn Soạn bài: Bầy chim chìa vôi (Nguyễn Quang Thiều) – Ngữ văn 7 Tập 1 (Kết nối tri thức với cuộc sống)
Chào các em học sinh! Với vai trò là giáo viên Ngữ văn, thầy/cô sẽ hướng dẫn các em soạn bài “Bầy chim chìa vôi” của tác giả Nguyễn Quang Thiều thuộc bài 1: “Tấm hcó mở ra thế giới”, bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống. Bài viết này trình bày chi tiết, rõ ràng từng bước theo đúng các câu hỏi trong sách giáo khoa để các em dễ dàng tra cứu và hoàn thành bài tập.
I. Trải nghiệm cùng văn bản (Trước và trong khi đọc)
1. Trước khi đọc
Câu 1 (Trang 11 SGK Ngữ văn 7 Tập 1): Hãy chia sẻ một trải nghiệm về thế giới tự nhiên mà em nhớ nhất.
Trả lời: Em từng có cơ hội quan sát một tổ chim sẻ ở góc ban công nhà mình. Em đã chứng kiến cảnh chim bố mẹ kiên nhẫn tha từng cọng rác, chiếc lông vũ về làm tổ, rồi chăm sóc những chú chim non mới nở. Trải nghiệm đó giúp em cảm nhận được sự ấm áp của tình mẫu tử và vẻ đẹp kỳ diệu của thế giới tự nhiên.
Câu 2 (Trang 11 SGK Ngữ văn 7 Tập 1): Hãy kể tên một số loài chim nhỏ thường gặp xung quanh em.
Trả lời: Một số loài chim nhỏ thường gặp là: chim sẻ, chim sâu, chim vành khuyên, chim chào mào, chim chìa vôi.
2. Trong khi đọc (Theo dõi và dự đoán)
Sự kiện 1 (Trang 12): Cảnh hai anh em Mon và Mên trò chuyện lúc nửa đêm.
Ý nghĩa: Thể hiện sự lo lắng, bồn chồn của hai đứa trẻ về số phận của bầy chim chìa vôi non ngoài bãi cát sông Đáy khi trời mưa to.
Sự kiện 2 (Trang 14): Hành động chèo thuyền ra bãi cát trong đêm mưa.
Ý nghĩa: Dù sợ hãi và trời mưa gió, sự yêu thương động vật đã tiếp thêm dũng khí cho hai anh em quyết định hành động để cứu bầy chim.
II. Suy ngẫm và phản hồi (Sau khi đọc)
Câu 1 (Trang 17 SGK Ngữ văn 7 Tập 1)
Đề bài: Cuộc trò chuyện giữa hai anh em Mon và Mên ở phần (1) diễn ra vào thời gian, không gian nào? Điều gì khiến hai đứa trẻ lo lắng?
Trả lời:
- Thời gian: Khoảng nửa đêm, trời đang mưa to.
- Không gian: Ở trong nhà, hai anh em nằm trên giường nhưng không ngủ được.
- Điều khiến hai đứa trẻ lo lắng: Nước sông Đáy đang dâng cao, có nguy cơ nhấn chìm dãi cát giữa sông – nơi những chú chim chìa vôi non mới nở đang ở trong tổ.
Câu 2 (Trang 17 SGK Ngữ văn 7 Tập 1)
Đề bài: Nêu nhận xét về tính cách của hai nhân vật Mon và Mên qua lời nói và hành động.
Trả lời:
- Nhân vật Mon: Là một cậu bé hồn nhiên, ngây thơ, có tâm hồn nhạy cảm và lòng nhân ái sâu sắc. Mon luôn lo lắng cho bầy chim chìa vôi và là người đề xuất việc đi cứu bầy chim.
- Nhân vật Mên: Là người anh tỏ ra cứng cỏi, quyết đoán hơn. Ban đầu Mên gạt đi vì trời mưa bão, nhưng sâu thẫm bên trong, Mên cũng rất thương bầy chim. Mên đã hành động cùng em, nhận trách nhiệm chèo thuyền để bảo vệ em.
- Nhận xét chung: Cả hai anh em đều là những đứa trẻ giàu tình yêu thương, dũng cảm và trân trọng sự sống của thiên nhiên.
Câu 3 (Trang 17 SGK Ngữ văn 7 Tập 1)
Đề bài: Đoạn văn miêu tả cảnh bầy chim chìa vôi cất cánh bay lên ở phần (3) mang lại cho em cảm xúc gì?
Trả lời:
Khung cảnh bầy chim chìa vôi cất cánh bay lên là một hình ảnh rất đẹp và xúc động. Những chú chim non ớt ơ, nhỏ bé đã dồn hết sức lực để cất cánh bay lên không trung đúng vào khoảnh khắc dải cát bị chìm ngập hoàn toàn dưới dòng nước lũ. Hình ảnh này đem lại cảm xúc khâm phục trước sức sống kì diệu của thiên nhiên, đồng thời mang đến niềm vui trọn vẹn và nhẹ nhõm cho người đọc sau những phập phồng lo sợ cùng hai đứa trẻ.
Câu 4 (Trang 17 SGK Ngữ văn 7 Tập 1)
Đề bài: Tại sao khi chứng kiến cảnh bầy chim chìa vôi bay lên, hai anh em Mon và Mên lại khóc?
Trả lời:
Hai anh em khóc vì những lý do sau:
- Đó là giọt nước mắt của sự vỡ òa hạnh phúc khi thấy bầy chim non đã an toàn, thoát khỏi dòng nước lũ hung hãn.
- Đó là giọt nước mắt vì sự xúc động mãnh liệt trước sức sống diệu kỳ và nghị lực phi thường của bầy chim nhỏ.
- Đó là sự giải tỏa sau cả một đêm lo lắng, hồi hộp và trải qua chuyến đi hiểm trở trong mưa bão.
Câu 5 (Trang 17 SGK Ngữ văn 7 Tập 1)
Đề bài: Trình bày thông điệp hoặc bài học mà em rút ra được từ câu chuyện “Bầy chim chìa vôi”.
Trả lời:
- Thông điệp: Hãy yêu thương, trân trọng và bảo vệ thiên nhiên cũng như mọi sinh linh nhỏ bé xung quanh chúng ta.
- Bài học: Tình yêu thương chân thành sẽ giúp con người vượt qua nỗi sợ hãi để làm những điều tốt đẹp; sự sống luôn mang một sức mạnh kỳ diệu cần được nâng niu.
III. Tổng kết bài học
1. Giá trị nội dung
Bài văn ca ngợi tình yêu thiên nhiên, lòng nhân ái, sự dũng cảm và tâm hồn trong sáng của hai đứa trẻ Mon và Mên. Qua đó, tác giả nhắn gửi bài học về sự trân trọng sự sống của muôn loài.
2. Giá trị nghệ thuật
- Nghệ thuật miêu tả tâm lý nhân vật trẻ thơ vô cùng sinh động, tinh tế.
- Xây dựng tình huống truyện tự nhiên, hấp dẫn và giàu cảm xúc.
- Sử dụng ngôn ngữ giản dị, giàu hình ảnh và sức gợi.