Bài hướng dẫn soạn bài: Bầy chim chìa vôi
Chào các em học sinh thân mến. Cô/Thầy rất vui được đồng hành cùng các em trong bài học hôm nay. Để giúp các em chuẩn bị bài thật tốt và nắm vững kiến thức bài học “Bầy chim chìa vôi” (tác giả Nguyễn Quang Thiều) trong sách giáo khoa Ngữ văn 7 Tập 1 – Bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống, dưới đây là bản hướng dẫn soạn bài chi tiết, chuẩn xác từng câu hỏi.
I. TÌM HIỂU CHUNG VỀ TÁC PHẨM
- Tác giả: Nguyễn Quang Thiều, sinh năm 1957, là một nhà thơ, nhà văn nổi tiếng của văn học hiện đại Việt Nam.
- Thể loại: Truyện ngắn.
- Tóm tắt văn bản: Truyện kể về hai anh em Mên và Mon ở một vùng quê ven sông Hồng. Vào một đêm mưa lớn, hai anh em vô cùng lo lắng cho bầy chim chìa vôi non đang nằm trên dải cát giữa sông. Cuối cùng, hai đứa trẻ quyết định chèo thuyền ra bãi cát trong đêm mưa bão để “giải cứu” bầy chim. Đến rạng sáng, khi nước sông dâng cao ngập bãi cát, hai anh em đã chứng kiến một kì tích tuyệt đẹp: bầy chim chìa vôi non cất cánh bay lên không trung an toàn. Khoảnh khắc ấy làm hai anh em bật khóc vì xúc động và sung sướng.
II. TRẢ LỜI CÂU HỎI PHẦN “TRƯỚC KHI ĐỌC”
Câu 1 (Trang 11 SGK Ngữ văn 7 Tập 1): Hãy chia sẻ một trải nghiệm về thế giới tự nhiên (một lần quan sát cây cối, con vật, hoặc một cảnh trí thiên nhiên) mà em nhớ nhất.
Gợi ý trả lời: Em có thể kể về lần mình quan sát một đàn kiến tha mồi, hoặc quan sát một con mèo con tập trèo cây. Ví dụ: “Kỉ niệm em nhớ nhất là lần quan sát một chú chim sâu tập bay trong vườn nhà vào một buổi sáng mùa hè. Chú chim nhỏ chao đảo vài lần rồi ngã xuống cỏ, nhưng dưới sự cổ vũ của chim mẹ, chú đã dũng cảm vỗ cánh bay lên cành cao. Trải nghiệm đó giúp em cảm nhận được vẻ đẹp ngọt ngào và sức sống kì diệu của tự nhiên.”
Câu 2 (Trang 11 SGK Ngữ văn 7 Tập 1): Kể tên một số loài chim kiếm ăn theo bầy đàn mà em biết.
Gợi ý trả lời: Một số loài chim thường sống và kiếm ăn theo bầy đàn là: Chim sẻ, chim én, chim chìa vôi, chim cò, chim hải âu, chim sếu,…
III. TRẢ LỜI CÂU HỎI PHẦN “SAU KHI ĐỌC”
Câu 1 (Trang 17 SGK Ngữ văn 7 Tập 1): Mối lo lắng của hai anh em Mon và Mên trong đêm mưa bão là gì?
Gợi ý trả lời: Trong đêm mưa bão, mối lo lắng duy nhất của hai anh em Mon và Mên là bầy chim chìa vôi non ở dải cát giữa sông. Mưa to làm nước sông dâng cao, hai anh em sợ bãi cát bị ngập hoàn toàn làm bầy chim chìa vôi non bị chết đuối.
Câu 2 (Trang 17 SGK Ngữ văn 7 Tập 1): Tìm những chi tiết miêu tả cuộc trò chuyện giữa Mon và Mên ở phần đầu câu chuyện. Qua đó, em thấy hai anh em có điểm gì giống nhau?
Gợi ý trả lời:
- Các chi tiết trò chuyện: Hai anh em liên tục thì thầm lúc nửa đêm. Mon hỏi anh Mên: “Anh đã ngủ chưa?”, “Mưa có to không?”, “Nước sông dâng lên có ngập bãi cát không?”, “Mấy con chim chìa vôi ở bãi cát có sao không?”.
- Điểm giống nhau: Cả hai anh em đều là những đứa trẻ giàu tình yêu thương, nhân hậu, tâm hồn nhạy cảm, vô cùng yêu quý động vật và luôn lo lắng, quan tâm đến sự an nguy của bầy chim chìa vôi.
Câu 3 (Trang 17 SGK Ngữ văn 7 Tập 1): Hành động chèo thuyền ra dải cát giữa sông trong đêm mưa của hai anh em Mon và Mên thể hiện tính cách gì ở hai đứa trẻ?
Gợi ý trả lời: Hành động chèo thuyền ra giữa sông trong đêm tối bão bùng thể hiện:
- Tình yêu thương động vật trong sáng, mãnh liệt và không chút tính toán.
- Sự dũng cảm, quyết đoán, sẵn sàng đối mặt với nguy hiểm (nước lũ, đêm tối) để bảo vệ những sinh linh nhỏ bé.
Câu 4 (Trang 17 SGK Ngữ văn 7 Tập 1): Chi tiết nào trong văn bản khiến em cảm thấy ấn tượng nhất? Vì sao?
Gợi ý trả lời: Em chọn một chi tiết ấn tượng nhất để phân tích. Ví dụ chi tiết bầy chim cất cánh: Chi tiết ấn tượng nhất là khi ánh sáng bình minh vừa hé rạng, nước sông dâng ngập bãi cát và bầy chim chìa vôi non vỗ cánh bay lên. Những đôi cánh bé nhỏ nhưng kiên cường chao đao rồi vút lên bầu trời rộng lớn. Chi tiết này ấn tượng vì nó là biểu tượng cho sức sống kì diệu của thiên nhiên và đem lại cảm xúc vỡ òa, hạnh phúc cho cả nhân vật lẫn người đọc.
Câu 5 (Trang 17 SGK Ngữ văn 7 Tập 1): Khung cảnh bãi sông lúc rạng sáng và hình ảnh bầy chim chìa vôi cất cánh có ý nghĩa như thế nào?
Gợi ý trả lời:
- Khung cảnh lúc rạng sáng vừa đượm sắc màu kì diệu, vừa mang đến cảm giác thanh bình sau đêm bão bùng.
- Hình ảnh bầy chim chìa vôi cất cánh tượng trưng cho chiến thắng của sự sống trước cái chết, tượng trưng cho sự trưởng thành, dũng cảm vươn lên. Qua đó, khẳng định rằng vẻ đẹp trong sáng của tâm hồn trẻ thơ (sự lo lắng, yêu thương của Mon và Mên) đã nhận được một phần thưởng vô giá từ thiên nhiên.
Câu 6 (Trang 17 SGK Ngữ văn 7 Tập 1): Qua câu chuyện này, tác giả muốn gửi đến chúng ta thông điệp gì?
Gợi ý trả lời: Tác giả Nguyễn Quang Thiều muốn gửi gắm thông điệp:
- Hãy biết yêu thương, trân trọng và bảo vệ thiên nhiên cũng như các loài động vật nhỏ bé.
- Tình yêu thương xuất phát từ tâm hồn trong sáng, thuần khiết sẽ làm cho cuộc sống trở nên đẹp đẽ, kì diệu và tràn đầy ý nghĩa.
IV. VIẾT KẾT NỐI VỚI ĐỌC
Đề bài (Trang 17 SGK Ngữ văn 7 Tập 1): Viết một đoạn văn (khoảng 5 – 7 câu) ghi lại cảm xúc của em về đoạn kết của truyện Bầy chim chìa vôi.
Bài làm mẫu chuẩn mực:
Đoạn kết của tác phẩm “Bầy chim chìa vôi” đã để lại trong em những xúc động vô cùng sâu sắc. Hình ảnh bầy chim chìa vôi non nớt, bé nhỏ vượt qua dòng nước lũ ngập tràn để cất cánh bay lên trời cao là một khoảnh khắc vô cùng kì diệu của tự nhiên. Giây phút ấy không chỉ chứng minh cho sức sống mãnh liệt của muôn loài mà còn trút bỏ toàn bộ sự lo lắng, căng thẳng của người đọc suốt từ đầu câu chuyện. Nhìn thấy bầy chim an toàn, hai anh em Mon và Mên đã bật khóc vì quá đỗi sung sướng và hạnh phúc. Giọt nước mắt trong trẻo của hai đứa trẻ nghèo vỡ òa dưới ánh bình minh làm ấm áp lòng người. Đoạn kết đắt giá này đã chạm đến trái tim em, nhắc nhở em về bài học trân trọng và yêu thương vẻ đẹp của thiên nhiên xung quanh mình.