BÀI HƯỚNG DẪN HỌC BÀI: BỨC TRANH CỦA EM GÁI TÔI
Chào các em học sinh! Hôm nay cô sẽ hướng dẫn các em phân tích chi tiết văn bản “Bức tranh của em gái tôi” (Tác giả Tạ Duy Anh), nằm trong bài 1 chủ đề “Tôi và các bạn” thuộc bộ sách giáo khoa Ngữ văn 6 – Kết nối tri thức với cuộc sống. Bài viết này giúp các em nắm chắc kiến thức trọng tâm, diễn biến tâm trạng nhân vật và cách trả lời toàn bộ câu hỏi trong SGK để hoàn thành bài soạn văn chuẩn xác nhất.
I. BẢNG TÓM TẮT KIẾN THỨC TRỌNG TÂM
- Tác giả: Tạ Duy Anh (sinh năm 1959, quê ở Hà Nội).
- Thể loại: Truyện ngắn.
- Ngôi kể: Ngôi thứ nhất (nhân vật “tôi” – người anh trai). Tác dụng: Giúp diễn tả chân thật, sâu sắc những suy nghĩ, tâm trạng và sự thay đổi nhận thức của nhân vật.
- Chủ đề: Tình cảm gia đình, lòng vị tha, sự vượt qua lòng đố kị và tự ti.
II. DÀN Ý PHÂN TÍCH VĂN BẢN CHI TIẾT
1. Nhân vật em gái Kiều Phương (biệt danh là Mèo)
- Ngoại hình, tính cách: Thích tự cào bẩn lên mặt, hồn nhiên, hiếu động, thích mày mò tự chế màu vẽ từ cặn nồi.
- Tài năng: Có năng khiếu hội họa thiên bẩm. Các bức tranh em vẽ đồ vật trong nhà đều rất sống động và có hồn.
- Tình cảm dành cho anh trai: Luôn dành cho người anh sự quan tâm, yêu thương tha thiết. Dù bị anh mắng vô lý vẫn không giận, luôn coi anh là người thân thiết nhất và lấy anh làm mẫu cho bức tranh dự thi đoạt giải Nhất.
2. Diễn biến tâm trạng của nhân vật người anh trai
Tâm trạng nhân vật “tôi” biến đổi qua các mốc thời gian cụ thể như sau:
- Thời gian đầu (khi chưa biết em có tài năng): Xem thường em gái, coi việc em chế màu vẽ là trò nghịch bợm, đặt cho em biệt danh là “Mèo”.
- Khi tài năng của em gái được phát hiện:
- Cảm thấy tự ti, coi thường chính mình vì nghĩ bản thân không có tài năng gì.
- Mặc cảm, đố kị với em gái. Cảm thấy mình bị cả nhà bỏ rơi.
- Ghen tị nên hay gắt gỏng với em, lén xem các bức tranh em vẽ rồi trút một tiếng thở dài thất vọng về bản thân.
- Khi đứng trước bức tranh đoạt giải Nhất của em gái:
- Thoạt đầu: Ngỡ ngàng, kinh ngạc vì nhận ra người trong tranh chính là mình.
- Tiếp theo: Hãnh diện và hãnh tiến vì thấy mình hiện lên thật đẹp đẽ, hoàn hảo trong tranh.
- Cuối cùng: Xấu hổ và xúc động. Ngượng ngùng vì nhận ra tâm hồn trong sáng, nhân hậu của em gái và thấy bản thân mình thật nhỏ mọn, hẹp hòi.
III. HƯỚNG DẪN GIẢI CÂU HỎI SGK NGỮ VĂN 6 (KẾT NỐI TRI THỨC – TRANG 30, 31)
Câu 1 (Trang 30 SGK): Đọc văn bản “Bức tranh của em gái tôi” và chỉ ra nhân vật chính. Dựa vào đâu em biết được điều đó?
Trả lời: Nhân vật chính của truyện là người anh trai và em gái Kiều Phương. Cả hai nhân vật đều tham gia vào các sự việc chính của tác phẩm, nhưng nhân vật người anh là nhân vật trung tâm để nhà văn thể hiện chủ đề của bài học (sự thức tỉnh của tâm hồn con người trước lòng vị tha và tình cảm trong sáng).
Câu 2 (Trang 31 SGK): Nêu các sự việc chính trong văn bản theo diễn biến tâm trạng của nhân vật người anh.
Trả lời: Các sự việc chính gồm:
- Sự việc 1: Kiều Phương tự chế màu vẽ và hay bôi bẩn lên mặt, người anh đặt tên cho em là “Mèo”.
- Sự việc 2: Búi – chú Tiến (bạn của bố) phát hiện ra tài năng hội họa đặc biệt của Kiều Phương.
- Sự việc 3: Mọi người chú ý đến Mèo làm người anh cảm thấy mình bị chối bỏ, nảy sinh lòng đố kị và tự ti.
- Sự việc 4: Kiều Phương tham gia cuộc thi vẽ tranh quốc tế và đoạt giải Nhất.
- Sự việc 5: Cả gia đình đến triển lãm nhận giải, người anh đứng trước bức tranh “Anh trai tôi” và có sự thay đổi sâu sắc trong tâm hồn.
Câu 3 (Trang 31 SGK): Nhân vật người anh đã nhận ra những hạn chế gì của bản thân khi đứng trước bức tranh của em gái?
Trả lời: Người anh nhận ra sự nhỏ mọn, tính đố kị, sự hẹp hòi và tự ti của bản thân. Người anh cảm thấy xấu hổ vì mình đã từng đối xử không tốt, lườm quýt em gái trong khi em gái lại luôn dành cho mình một tình yêu thương vô cùng trong sáng và trân trọng.
Câu 4 (Trang 31 SGK): Em có nhận xét gì về nhân vật Kiều Phương?
Trả lời: Kiều Phương là một cô bé hồn nhiên, yêu đời, có tài năng hội họa đặc biệt. Quan trọng hơn cả, em có một trái tim nhân hậu, tình yêu thương anh trai sâu sắc và lòng vị tha tha thiết, không hề chấp nhặt những lầm lỗi hay sự ghen tị của anh mình.
IV. CỦNG CỐ VÀ BÀI TẬP VẬN DỤNG
Đề bài: Viết đoạn văn ngắn (từ 5-7 câu) ghi lại cảm nghĩ của em về kết thúc của truyện “Bức tranh của em gái tôi”.
Bài làm mẫu:
Kết thúc của truyện “Bức tranh của em gái tôi” để lại trong em nhiều ấn tượng sâu sắc. Khi đứng trước bức tranh “Anh trai tôi”, người anh không chỉ nhìn thấy hình ảnh một cậu bé hoàn hảo được vẽ bằng tài năng của em gái, mà còn soi thấy được sự nhỏ mọn của chính mình. Sự xúc động và giọt nước mắt cuối bài là bằng chứng cho sự thức tỉnh tâm hồn của người anh. Tình yêu thương chân thành và lòng vị tha của Kiều Phương đã chiến thắng lòng đố kị hẹp hòi. Đoạn kết khép lại nhưng mở ra bài học nhân văn sâu sắc cho mỗi chúng ta về cách đối xử với những người thân yêu trong gia đình.