HƯỚNG DẪN VIẾT BÀI VĂN BIỂU CẢM VỀ CON NGƯỜI
(NGỮ VĂN 7 KẾT NỐI TRI THỨC VỚI CUỘC SỐNG – BÀI 5)
Chào các em học sinh lớp 7 thân mến! Trong chương trình Ngữ Văn 7, bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống, Bài 5 chúng ta đã cùng nhau tìm hiểu về thế giới văn biểu cảm và đặc biệt là cách biểu đạt cảm xúc, tình cảm của mình về những con người xung quanh. Để giúp các em tự tin hơn khi viết bài văn biểu cảm về con người, thầy/cô xin đưa ra một hướng dẫn chi tiết, từng bước một, theo đúng những kiến thức chúng ta đã học.
I. ÔN LẠI KIẾN THỨC TRỌNG TÂM VỀ VĂN BIỂU CẢM (Bài 5)
- Văn biểu cảm là gì? Là kiểu văn bản dùng để biểu đạt tình cảm, cảm xúc, sự đánh giá của người viết (người nói) đối với thế giới xung quanh và những vấn đề khác nhau, nhằm khơi gợi sự đồng cảm nơi người đọc (người nghe).
- Đặc điểm của văn biểu cảm:
- Bộc lộ trực tiếp hoặc gián tiếp tình cảm, cảm xúc của người viết.
- Đối tượng biểu cảm có thể là con người, sự vật, sự việc, phong cảnh,…
- Sử dụng ngôn ngữ giàu hình ảnh, gợi cảm, các biện pháp tu từ (so sánh, ẩn dụ, nhân hóa…).
- Yêu cầu đối với bài văn biểu cảm về con người:
- Tình cảm phải chân thực, sâu sắc, xuất phát từ trái tim.
- Chọn lọc những chi tiết, hình ảnh tiêu biểu, có ý nghĩa để làm nổi bật đối tượng và cảm xúc.
- Sử dụng từ ngữ gợi cảm, giàu sức biểu hiện.
- Bài viết có bố cục rõ ràng, mạch lạc.
II. CẤU TRÚC CHUNG CỦA BÀI VĂN BIỂU CẢM VỀ CON NGƯỜI
Dù là bài văn biểu cảm về bất kì đối tượng nào, chúng ta cũng cần đảm bảo một bố cục ba phần quen thuộc:
- Mở bài:
- Giới thiệu về người mà em muốn biểu cảm (tên, mối quan hệ, nghề nghiệp…).
- Nêu cảm xúc, tình cảm chung, bao trùm của em về người đó (yêu quý, kính trọng, ngưỡng mộ, biết ơn…).
- Có thể dẫn dắt bằng một câu thơ, câu hát, hoặc một hình ảnh gợi cảm.
- Thân bài:
- Kể hoặc tả những đặc điểm nổi bật về người đó (có thể theo trình tự thời gian, không gian, hoặc theo từng khía cạnh).
- Ngoại hình: Vóc dáng, mái tóc, đôi mắt, nụ cười,… những chi tiết nào gây ấn tượng sâu sắc nhất cho em và gắn liền với cảm xúc của em.
- Tính cách: Hiền lành, vui vẻ, nghiêm khắc, cần cù, dũng cảm,… Biểu hiện qua lời nói, hành động cụ thể.
- Hành động, việc làm: Những kỉ niệm, câu chuyện, hành động cụ thể của người đó đã để lại dấu ấn trong lòng em và làm nảy sinh cảm xúc.
- Bộc lộ cảm xúc: Đây là phần quan trọng nhất. Sau mỗi chi tiết, mỗi kỉ niệm, em hãy trực tiếp bộc lộ tình cảm, suy nghĩ, sự trân trọng, biết ơn, nhớ thương,… của mình. Có thể sử dụng các từ ngữ biểu cảm, câu cảm thán, hoặc các biện pháp tu từ (so sánh, ẩn dụ, nhân hóa) để tăng sức gợi cảm.
- Kết bài:
- Khẳng định lại tình cảm sâu sắc của em dành cho người đó.
- Nêu cảm nghĩ, mong ước của em về tương lai của người đó hoặc về mối quan hệ giữa em và người đó.
- Tổng kết lại giá trị, ý nghĩa của người đó đối với cuộc đời em.
III. CÁC BƯỚC THỰC HIỆN BÀI VĂN BIỂU CẢM VỀ CON NGƯỜI
Để có một bài văn biểu cảm hay và đúng yêu cầu, các em hãy thực hiện theo 4 bước sau:
- Bước 1: Chuẩn bị
- Xác định đối tượng: Em muốn biểu cảm về ai? (Mẹ, cha, ông, bà, thầy cô, bạn bè, anh chị em ruột, người thân trong gia đình, một người em ngưỡng mộ…).
- Xác định cảm xúc chủ đạo: Em cảm thấy gì về người đó? (Yêu thương, kính trọng, biết ơn, ngưỡng mộ, tự hào, nuối tiếc…). Cảm xúc này sẽ xuyên suốt bài viết.
- Thu thập tư liệu: Ghi lại những kỉ niệm, hình ảnh, lời nói, hành động tiêu biểu của người đó mà em nhớ nhất. Chúng có ý nghĩa đặc biệt với em như thế nào?
- Bước 2: Tìm ý và lập dàn ý
- Dựa vào những tư liệu đã thu thập và cấu trúc ba phần (Mở bài, Thân bài, Kết bài), các em hãy sắp xếp ý tưởng một cách logic và chi tiết.
- Ghi vắn tắt các ý chính cho từng phần. Ví dụ:
- Mở bài: Người mẹ – tình yêu thương vô bờ bến.
- Thân bài:
- Mái tóc bạc phơ, đôi mắt hiền từ – chứa đựng bao lo toan, vất vả.
- Những đêm thức khuya chăm sóc con ốm – lòng mẹ bao la.
- Lời mẹ dạy bảo dịu dàng, nghiêm khắc – con trưởng thành.
- Bữa cơm mẹ nấu – hương vị của tình yêu thương gia đình.
- Cảm xúc: xót xa, biết ơn, yêu mẹ vô cùng.
- Kết bài: Mẹ là tất cả – nguyện cố gắng để mẹ tự hào.
- Bước 3: Viết bài
- Dựa vào dàn ý đã lập, các em bắt đầu viết thành văn hoàn chỉnh.
- Viết Mở bài: Dẫn dắt tự nhiên, giới thiệu được đối tượng và cảm xúc chung.
- Phát triển Thân bài: Mỗi ý trong dàn ý có thể phát triển thành một đoạn văn. Chú ý liên kết giữa các đoạn. Xen kẽ kể, tả với bộc lộ cảm xúc một cách hợp lý. Sử dụng từ ngữ gợi cảm, biện pháp tu từ hiệu quả.
- Viết Kết bài: Khẳng định lại cảm xúc, để lại ấn tượng sâu sắc cho người đọc.
- Bước 4: Xem lại và chỉnh sửa
- Đọc lại toàn bộ bài viết.
- Nội dung: Đã thể hiện rõ tình cảm chưa? Các chi tiết có tiêu biểu không? Có bị lạc đề không?
- Bố cục: Đã đầy đủ 3 phần chưa? Các phần, các đoạn đã mạch lạc, liên kết chưa?
- Diễn đạt: Từ ngữ đã gợi cảm chưa? Có mắc lỗi lặp từ, dùng từ sai nghĩa không? Có sử dụng biện pháp tu từ chưa?
- Chính tả, ngữ pháp: Rà soát và sửa lỗi sai.
IV. BÀI TẬP MẪU: VIẾT ĐOẠN VĂN BIỂU CẢM VỀ NGƯỜI THÂN
Đề bài: Viết đoạn văn biểu cảm về người mẹ thân yêu của em.
Gợi ý và đoạn văn mẫu:
Trong vô vàn những người em yêu thương, mẹ là người để lại trong lòng em những tình cảm sâu sắc nhất, thiêng liêng nhất. Hình ảnh mẹ luôn hiện diện trong tâm trí em với mái tóc dài óng ả ngày nào giờ đã điểm bạc sương, đôi mắt hiền từ vẫn dõi theo từng bước đi của con. Em không thể nào quên những đêm đông giá rét, mẹ thức trắng đêm bên giường bệnh để chăm sóc khi em ốm. Bàn tay mẹ thoa dầu, những lời ru êm ái đã vỗ về, giúp em vượt qua cơn đau. Mỗi lần nhìn thấy mẹ tần tảo lo toan cho gia đình, em lại thấy xót xa và thương mẹ vô cùng. Mẹ là ngọn lửa sưởi ấm tâm hồn em, là bến bờ bình yên để em tìm về sau những giông bão cuộc đời. Tình yêu mẹ dành cho em như dòng suối mát lành, gột rửa mọi muộn phiền và tiếp thêm sức mạnh để em vững bước trên con đường tương lai.
V. LƯU Ý QUAN TRỌNG KHI VIẾT BÀI VĂN BIỂU CẢM
- Chân thật: Cảm xúc phải là của chính em, không sao chép hay gượng ép.
- Sáng tạo: Mỗi người có một cách biểu lộ cảm xúc riêng, hãy mạnh dạn thể hiện phong cách của mình.
- Quan sát: Hãy quan sát thật kĩ đối tượng, lắng nghe, ghi nhớ những điều nhỏ nhặt nhất để có tư liệu viết bài.
- Sử dụng từ ngữ gợi cảm: Chọn lọc những từ láy, từ tượng hình, tượng thanh, các biện pháp tu từ để bài văn thêm sinh động và giàu cảm xúc.
Thầy/cô tin rằng, với những hướng dẫn chi tiết này, các em sẽ viết được những bài văn biểu cảm thật hay, thật ý nghĩa về những con người mà các em yêu quý. Chúc các em học tốt!