HƯỚNG DẪN BÍ QUYẾT LÀM BÀI ĐỌC HIỂU NGỮ VĂN 9 (CHƯƠNG TRÌNH SGK MỚI) ĐẠT ĐIỂM TỐI ĐA
Chào các em học sinh lớp 9 thân mến! Trong cấu trúc đề thi tuyển sinh vào lớp 10 môn Ngữ văn theo chương trình SGK mới (Kết nối tri thức, Cánh diều, Chân trời sáng tạo), phần Đọc hiểu luôn chiếm từ 3 đến 4 điểm. Đây là phần dễ lấy điểm nhưng cũng rất dễ bị mất điểm rải rác nếu các em không nắm chắc phương pháp và cách trình bày. Hôm nay, thầy/cô sẽ hướng dẫn các em quy trình giải quyết dạng bài này một cách chuẩn xác, chi tiết nhất.
I. QUY TRÌNH 4 BƯỚC LÀM BÀI ĐỌC HIỂU ĐẠT ĐIỂM TUYỆT ĐỐI
Để bài làm không bị sót ý và đúng trọng tâm, các em cần tuân thủ nghiêm ngặt 4 bước sau:
- Bước 1: Đọc lướt câu hỏi trước, đọc văn bản sau. Việc đọc câu hỏi trước giúp các em định hình được tâm thế, biết được văn bản đang nói về chủ đề gì và tập trung tìm thông tin cần thiết ngay khi đọc ngữ liệu.
- Bước 2: Phân loại câu hỏi theo cấp độ tư duy. Thông thường đề thi sẽ chia thành 3 cấp độ: Nhận biết, Thông hiểu và Vận dụng. Mỗi cấp độ có cách trả lời riêng.
- Bước 3: Trả lời ngắn gọn, thẳng vào vấn đề. Tuyệt đối không viết lan man thành một bài văn đuôi. Hãy gạch đầu dòng hoặc trả lời ngắn gọn, rõ ràng từng ý.
- Bước 4: Rà soát lại bài làm. Kiểm tra xem đã trả lời đủ các vế của câu hỏi chưa, có mắc lỗi chính tả hay lỗi dùng từ không.
II. BÍ QUYẾT XỬ LÝ THEO TỪNG DẠNG CÂU HỎI
1. Cấp độ Nhận biết (Thường từ 0,5 – 1,0 điểm)
Dạng câu hỏi này yêu cầu các em chỉ ra thông tin có sẵn trong ngữ liệu.
- Dạng câu hỏi: Xác định thể thơ, phương thức biểu đạt chính, ngội kể, phương thức biểu đạt kết hợp, tìm từ ngữ/hình ảnh trong đoạn trích…
- Cách trả lời: Trả lời trực tiếp, chính xác tên thuật ngữ. Ví dụ: Phương thức biểu đạt chính là Nghị luận; Thể thơ: Tự do…
2. Cấp độ Thông hiểu (Thường từ 1,0 – 1,5 điểm)
Dạng câu hỏi yêu cầu các em giải thích, phân tích nội dung hoặc tác dụng của nghệ thuật.
- Dạng 1: Nêu tác dụng của biện pháp tu từ.
Công thức trả lời chuẩn 3 bước:
- Chỉ ra tên biện pháp tu từ và từ ngữ thể hiện.
- Nêu tác dụng nghệ thuật: Tăng sức gợi hình, gợi cảm, tạo nhịp điệu…
- Nêu tác dụng nội dung: Nhấn mạnh hình ảnh/tình cảm/tư tưởng gì của tác giả.
- Dạng 2: Hiểu như thế nào về câu nói/câu thơ.
Cách trả lời: Giải thích từ ngữ nghĩa đen, nghĩa bóng, sau đó tổng hợp lại ý nghĩa chung của cả câu.
3. Cấp độ Vận dụng (Thường từ 0,5 – 1,0 điểm)
Dạng câu hỏi yêu cầu rút ra bài học, thông điệp hoặc liên hệ bản thân.
- Dạng câu hỏi: Anh/chị rút ra được bài học/thông điệp gì? Em có đồng ý với quan điểm của tác giả không? Tại sao?
- Cách trả lời:
- Nêu rõ thông điệp/bài học ngắn gọn (từ 1 đến 2 câu).
- Lý giải vì sao chọn thông điệp đó (khoảng 3 đến 5 dòng). Lý lẽ phải thuyết phục, tích cực, mang tính giáo dục.
III. BÀI TẬP MẪU VÀ ĐÁP ÁN CHI TIẾT (CHUẨN CẤU TRÚC ĐỀ THI VÀO 10 SGK MỚI)
Đọc đoạn trích sau và thực hiện các yêu cầu:
“Nói với con về những vết sẹo của cha
Không phải để con thương hại
Mà để con biết rằng:
Để đứng vững trên đời này, cha đã phải đi qua bao nhiêu dông bão.
Những vết sẹo không làm cha xấu đi
Nó là tấm huy chương của sự kiên cường…”
Đề bài:
- Câu 1 (Nhận biết): Xác định thể thơ và phương thức biểu đạt chính của đoạn trích trên.
- Câu 2 (Thông hiểu): Theo đoạn trích, người cha nói với con về những vết sẹo để làm gì?
- Câu 3 (Thông hiểu): Nêu tác dụng của biện pháp tu từ ẩn dụ được sử dụng trong câu thơ: “Nó là tấm huy chương của sự kiên cường”.
- Câu 4 (Vận dụng): Rút ra một bài học có ý nghĩa nhất đối với em sau khi đọc đoạn trích trên và lý giải ngắn gọn vì sao.
HƯỚNG DẪN BÀI LÀM VÀ ĐÁP ÁN CHUẨN:
Câu 1:
- Thể thơ: Tự do.
- Phương thức biểu đạt chính: Biểu cảm.
Câu 2:
Theo đoạn trích, người cha nói với con về những vết sẹo không phải để con thương hại, mà là để con biết rằng cha đã phải trải qua nhiều dông bão, gian khổ để đứng vững trên đời, qua đó dạy con về sự mạnh mẽ.
Câu 3:
- Biện pháp tu từ ẩn dụ: Hình ảnh “tấm huy chương” được dùng để ẩn dụ cho “những vết sẹo” (những gian khổ, vất vả, tổn thương mà cha đã trải qua).
- Tác dụng nghệ thuật: Làm cho câu thơ thêm sinh động, tăng sức gợi hình, gợi cảm, giúp lời thơ trở nên sâu sắc, giàu giá trị biểu đạt.
- Tác dụng nội dung: Ca ngợi vẻ đẹp của người cha – một người bản lĩnh, kiên cường vượt qua khó khăn. Đồng thời thể hiện niềm tự hào của cha về những trải nghiệm và sự hy sinh của mình vì gia đình.
Câu 4:
- Bài học rút ra: Bài học về tinh thần dũng cảm, kiên cường đối mặt với khó khăn, thử thách trong cuộc sống.
- Lý giải: Vì cuộc sống không phải lúc nào cũng bằng phẳng, sóng gió và thất bại là điều không thể tránh khỏi. Khi chúng ta coi vấp ngã là trải nghiệm và bài học (như vết sẹo là huy chương), chúng ta sẽ có thêm sức mạnh để trưởng thành và tự tin vươn lên.
IV. LỜI KHUYÊN TỪ GIÁO VIÊN
Các em học sinh thân mến, khi làm bài phần Đọc hiểu Ngữ văn 9, các em hãy nhớ: Trả lời đúng – đủ – ngắn gọn – sạch đẹp. Không cần dùng quá nhiều từ ngữ bay bổng như bài văn xuôi, điều giám khảo cần ở phần Đọc hiểu là sự chính xác và tư duy mạch lạc. Chúc các em ôn tập tốt và đạt kết quả cao nhất trong kỳ thi vào lớp 10 sắp tới!