BÀI 12: TRIỀU TRẦN VÀ CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC MÔNG – NGUYÊN
Chào các em học sinh thân mến cùng các quý phụ huynh! Cô là giáo viên Lịch sử và Địa lí Tiểu học. Hôm nay, cô sẽ hướng dẫn các em học và giải chi tiết các câu hỏi trong Bài 12: Triều Trần và cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Mông – Nguyên thuộc bộ sách giáo khoa “Kết nối tri thức với cuộc sống” (Lớp 5). Bài viết này giúp các em nắm chắc kiến thức, dễ dàng tra cứu và ghi chép bài đầy đủ, chính xác nhất.
I. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM CẦN NHỚ
- Sự thành lập triều Trần: Đầu năm 1226, Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi cho chồng là Trần Cảnh. Triều Trần được thành lập, tiếp tục xây dựng và bảo vệ đất nước.
- Ba lần đánh bại quân xâm lược Mông – Nguyên: Trong khoảng 30 năm (từ năm 1258 đến năm 1288), quân dân nhà Trần dưới sự lãnh đạo của các vua Trần và Quốc công Tiết chế Trần Hưng Đạo đã ba lần đánh bại lực lượng xâm lược Mông – Nguyên hùng mạnh.
- Kế sách đánh địch độc đáo: Kế sách “Vườn không nhà trống” và trận chiến cọc gỗ lịch sử trên sông Bạch Đằng năm 1288.
- Tấm gương yêu nước tiêu biểu: Trần Hưng Đạo (Trần Quốc Tuấn), Trần Quốc Toản (bóp nát quả cam vì chưa đủ tuổi dự họp bàn việc nước), Trần Bình Trọng (“Ta thà làm ma nước Nam, chứ không thèm làm vương đất Bắc”).
II. HƯỚNG DẪN GIẢI BÀI TẬP SÁCH GIÁO KHOA
1. Hoạt động Mở đầu (Trang 52)
Câu hỏi: Chia sẻ hiểu biết của em về câu nói nổi tiếng của Trần Bình Trọng: “Ta thà làm ma nước Nam, chứ không thèm làm vương đất Bắc”.
Trả lời:
Câu nói này thể hiện khí tiết lẫm liệt, lòng yêu nước nồng nà và tinh thần bất khuất, thà hi sinh chứ nhất quyết không chịu đầu hàng hay làm tay sai cho quân xâm lược Mông – Nguyên của danh tướng Trần Bình Trọng. Đây là biểu tượng sáng ngời cho chí khí quật cường của dân tộc Việt Nam thời nhà Trần.
2. Hoạt động Khám phá (Trang 52 – 55)
Câu hỏi 1 (Trang 52): Đọc thông tin, hãy trình bày sự thành lập của triều Trần.
Trả lời:
Vào cuối thời Lý, chính quyền suy yếu, đời sống nhân dân gặp nhiều khó khăn. Nhằm cứu hoãn tình thế, nhà Lý đã dựa vào lực lượng của họ Trần. Tháng 1 năm 1226, vua Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi cho chồng là Trần Cảnh. Triều Trần chính thức được thành lập, tiếp tục điều hành và phát triển đất nước Đại Việt.
Câu hỏi 2 (Trang 53): Đọc thông tin và quan sát hình ảnh, hãy nêu những diễn biến chính của ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông – Nguyên.
Trả lời:
- Lần thứ nhất (Năm 1258): Quân Mông Cổ tiến đánh Đại Việt. Vua tôi nhà Trần rút lui khỏi Thăng Long, thực hiện kế sách “Vườn không nhà trống”. Khi địch lâm vào tình cảnh thiếu lương thực và mệt mỏi, quân Trần phản công lớn ở Đông Bộ Đầu, đánh đuổi hoàn toàn quân địch ra khỏi bờ cõi.
- Lần thứ hai (Năm 1285): Quân Nguyên mở cuộc tấn công quy mô lớn. Nhờ tinh thần đoàn kết qua Hội nghị Diên Hồng và sự chỉ huy tài tình của Trần Hưng Đạo, quân ta tiếp tục rút lui bảo toàn lực lượng rồi bất ngờ phản công đánh tan quân địch tại các trận nổi tiếng như Hàm Tử, Chương Dương, Tây Kết, Vạn Kiếp.
- Lần thứ ba (Năm 1287 – 1288): Quân Nguyên lại sang xâm lược. Tháng 4 năm 1288, dưới sự chỉ huy của Trần Hưng Đạo, quân dân nhà Trần đã bố trí trận địa cọc gỗ trên sông Bạch Đằng, tiêu diệt toàn bộ thủy quân địch, bắt sống tướng giặc Ô Mã Nhi, kết thúc thắng lợi hoàn toàn ba lần kháng chiến.
Câu hỏi 3 (Trang 55): Đọc thông tin, hãy nêu nguyên nhân thắng lợi và ý nghĩa lịch sử của cuộc kháng chiến chống quân Mông – Nguyên.
Trả lời:
![Ô gấp gọn che nắng che mưa ô dù có lớp chống tia UV bảo vệ da LIFE+ [TẶNG KÈM túi bọc]](https://media.canva.com/1/image-placeholder.png)
💡 Gợi ý lựa chọn tốt nhất cho: Sản Phẩm Đề Xuất
Đang có chương trình ưu đãi và giảm giá độc quyền trên Ô gấp gọn che nắng che mưa ô dù có lớp chống tia UV bảo vệ da LIFE+ [TẶNG KÈM túi bọc]. Khám phá ngay!
Xem Chi Tiết & Nhận Ưu Đãi →– Nguyên nhân thắng lợi:
- Lòng yêu nước nồng nà, tinh thần đoàn kết triệu người như một của toàn thể quân dân nhà Trần.
- Sự chỉ huy tài tình, chiến lược sáng tạo của các vua Trần và danh tướng Trần Hưng Đạo (dùng kế “Vườn không nhà trống”, trận địa cọc trên sông Bạch Đằng).
– Ý nghĩa lịch sử:
- Bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của dân tộc.
- Đập tan tham vọng xâm lược của đế chế Mông – Nguyên, góp phần ngăn chặn sự trỗi dậy áp đặt độc tài của họ xuống khu vực Đông Nam Á.
- Để lại những bài học kinh nghiệm quân sự vô giá cho các thế hệ mai sau.
3. Hoạt động Luyện tập (Trang 55)
Câu 1: Lập bảng hệ thống về ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông – Nguyên theo gợi ý: Thời gian, Tên trận đánh tiêu biểu, Kết quả.
Trả lời:
- Lần 1:
- Thời gian: Năm 1258.
- Trận đánh tiêu biểu: Trận Đông Bộ Đầu.
- Kết quả: Đánh đuổi hoàn toàn quân Mông Cổ, bảo vệ Thăng Long.
- Lần 2:
- Thời gian: Năm 1285.
- Trận đánh tiêu biểu: Tây Kết, Hàm Tử, Chương Dương, Vạn Kiếp.
- Kết quả: Quét sạch hàng vạn quân Nguyên, tướng Thoát Hoan phải chui vào ống đồng trốn chạy.
- Lần 3:
- Thời gian: Năm 1287 – 1288.
- Trận đánh tiêu biểu: Trận thủy chiến trên sông Bạch Đằng (năm 1288).
- Kết quả: Tiêu diệt toàn bộ quân thủy – bộ của địch, đập tan vĩnh viễn ý đồ xâm lược Đại Việt của nhà Nguyên.
Câu 2: Em ấn tượng nhất với nhân vật lịch sử nào trong thời Trần? Vì sao?
Trả lời (Mẫu gợi ý):
Em ấn tượng nhất với Quốc công Tiết chế Trần Hưng Đạo (Trần Quốc Tuấn). Vì ông là một tài năng quân sự xuất sắc, người đã chỉ huy quân dân nhà Trần chiến thắng trong cả hai cuộc kháng chiến chống quân Nguyên (lần thứ 2 và lần thứ 3). Ông không chỉ giỏi thao lược, viết tác phẩm “Hịch tướng sĩ” truyền cảm hứng yêu nước mãnh liệt, mà còn có nhân cách cao đẹp, luôn đặt lợi ích của đất nước và dân tộc lên trên hết.
4. Hoạt động Vận dụng (Trang 55)
Câu hỏi: Sưu tầm một câu chuyện hoặc bài thơ về các nhân vật lịch sử thời Trần và chia sẻ với các bạn.
Trả lời (Mẫu bài làm):
Cô hướng dẫn các em sưu tầm câu chuyện về người anh hùng nhỏ tuổi Trần Quốc Toản:
Khi giặc Nguyên sang xâm lược, Trần Quốc Toản mới 16 tuổi. Thấy các vua Trần và các đại thần họp bàn việc nước tại Hội nghị Bình Than, Quốc Toản vì còn quá trẻ nên không được vào dự. Vì vừa tức vừa xót xa cho vận nước, tay cầm quả cam vua ban mà bóp nát lúc nào không hay. Sau đó, Trần Quốc Toản trở về nhà tập hợp lực lượng, đúc lá cờ thêu sáu chữ vàng “Phá强 địch, báo hoàng ân” (Phá giặc mạnh, báo ơn vua) xông xáo ra mặt trận, đánh cho quân giặc nhiều vía kinh hoàng.
Hy vọng hướng dẫn chi tiết này sẽ giúp các em học sinh nắm vững kiến thức bài học và đạt kết quả cao trong môn Lịch sử và Địa lí lớp 5!