HƯỚNG DẪN GIẢI BÀI TẬP LỊCH SỬ 7 BÀI 9: KHÁI QUÁT VỀ TÂY ÂU THỜI TRUNG ĐẠI
Bộ sách: Kết nối tri thức với cuộc sống
Chào các em học sinh lớp 7! Dưới đây là bài hướng dẫn giải chi tiết, chuẩn xác từng câu hỏi trong SGK Lịch sử 7 – Bài 9: “Khái quát về Tây Âu thời trung đại”. Nội dung được trình bày chi tiết, bám sát nội dung chương trình Kết nối tri thức giúp các em dễ dàng học tập, làm bài và chép bài hiệu quả.
I. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM CẦN NẮM VỮNG
- Quá trình hình thành xã hội phong kiến: Từ thế kỉ V, người Giéc-man xâm lược Rô-ma, hình thành 2 giai cấp mới là Lãnh chúa phong kiến và Nông nô. Quan hệ sản xuất phong kiến chính thức được thiết lập.
- Lãnh địa phong kiến: Là vùng đất rộng lớn của lãnh chúa, mang tính chất tự cung tự cấp, khép kín. Lãnh chúa sống xa hoa trên sự bóc lột nông nô.
- Thành thị trung đại: Xuất hiện từ thế kỉ XI do thủ công nghiệp phát triển, hàng hóa được trao đổi. Cư dân chính là thị dân (thợ thủ công, thương nhân). Thành thị làm phá vỡ nền kinh tế tự nhiên của lãnh địa và thúc đẩy văn hóa, giáo dục phát triển.
II. HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI CÂU HỎI TRONG BÀI HỌC
1. Mục 1: Quá trình hình thành xã hội phong kiến ở Tây Âu
Câu hỏi trang 33 SGK Lịch sử 7: Hãy trình bày những nét chính về quá trình hình thành xã hội phong kiến ở Tây Âu.
Lời giải chi tiết:
- Từ thế kỉ V, các tộc người Giéc-man từ phía bắc tràn xuống xâm lược và tiêu diệt Đế quốc Rô-ma.
- Người Giéc-man đã chiếm đất đai, phong tước vị cho các thủ lĩnh quân sự và tăng lữ Giáo hội, hình thành nên tầng lớp Lãnh chúa phong kiến (giai cấp thống trị, có nhiều đặc quyền và giàu có).
- Nô lệ được giải phóng và nông dân tự do bị mất đất đai phải nhận ruộng đất của lãnh chúa để cày cấy, trở thành Nông nô (giai cấp bị trị, phụ thuộc vào lãnh chúa).
- Đến thế kỉ IX, xã hội phong kiến Tây Âu cơ bản được hình thành với quan hệ sản xuất phong kiến giữa Lãnh chúa và Nông nô.
2. Mục 2: Lãnh địa phong kiến và quan hệ sản xuất phong kiến
Câu hỏi trang 34 SGK Lịch sử 7: Em hãy nêu đặc điểm của lãnh địa phong kiến và mối quan hệ giữa lãnh chúa với nông nô.
Lời giải chi tiết:
– Đặc điểm của lãnh địa phong kiến:
- Mỗi lãnh địa là một đơn vị kinh tế, chính trị độc lập, riêng biệt của một lãnh chúa.
- Trong lãnh địa có lâu đài của lãnh chúa, nhà thờ, thôn xóm của nông nô, đất canh tác, bãi chăn thả và rừng rậm.
- Nền kinh tế mang tính chất tự cung, tự cấp, khép kín, hầu như không trao đổi mua bán với bên ngoài (trừ muối và sắt).
- Lãnh chúa có quyền lực tuyệt đối trong lãnh địa của mình (có quân đội, tòa án, tiền tệ riêng).
– Mối quan hệ sản xuất giữa lãnh chúa và nông nô:
- Lãnh chúa bóc lột nông nô bằng địa tô và nhiều loại thuế nặng nề (thuế thân, thuế cưới xin, thuế xay bột…).
- Nông nô phụ thuộc vào lãnh chúa về thân thể và ruộng đất, nhưng có gia đình và tài sản riêng. Họ là lực lượng sản xuất chính tạo ra toàn bộ của cải trong lãnh địa.
3. Mục 3: Sự xuất hiện của thành thị trung đại
Câu hỏi trang 36 SGK Lịch sử 7: Nguyên nhân nào dẫn đến sự xuất hiện của thành thị trung đại? Cư dân sống trong các thành thị là những ai?
Lời giải chi tiết:
- Nguyên nhân xuất hiện: Do lực lượng sản xuất phát triển, thợ thủ công muốn tự do sản xuất đã rời bỏ lãnh địa, đến những nơi có đông người qua lại (giao lộ, bến sông, lâu đài, xưởng tu viện) để lập xưởng sản xuất và buôn bán hàng hóa. Từ đó, các thành thị trung đại ra đời (khoảng thế kỉ XI).
- Cư dân chính: Thị dân, bao gồm thợ thủ công và thương nhân.
III. HƯỚNG DẪN GIẢI BÀI TẬP LUYỆN TẬP VÀ VẬN DỤNG
Bài tập Luyện tập 1 (Trang 36 SGK)
Đề bài: Lập bảng so sánh điểm khác nhau giữa lãnh địa phong kiến và thành thị trung đại theo các tiêu chí: Thời gian xuất hiện, Cư dân chính, Hoạt động kinh tế, Đặc điểm nền kinh tế.
Lời giải chi tiết:
| Tiêu chí | Lãnh địa phong kiến | Thành thị trung đại |
|---|---|---|
| Thời gian xuất hiện | Thế kỉ IX | Thế kỉ XI |
| Cư dân chính | Lãnh chúa phong kiến và Nông nô | Thị dân (Thợ thủ công và Thương nhân) |
| Hoạt động kinh tế | Nông nghiệp là chủ yếu, kết hợp chăn nuôi và làm thủ công nghiệp tự tiêu dùng. | Thủ công nghiệp và Thương nghiệp (buôn bán hàng hóa). |
| Đặc điểm kinh tế | Tự cung, tự cấp, khép kín, không trao đổi mua bán với bên ngoài. | Kinh tế hàng hóa, trao đổi buôn bán tự do, mở. |
Bài tập Luyện tập 2 (Trang 36 SGK)
Đề bài: Thành thị trung đại ra đời có vai trò như thế nào đối với sự phát triển của Tây Âu thời trung đại?
Lời giải chi tiết:
Thành thị trung đại ra đời có vai trò vô cùng to lớn (được ví như “những bông hoa tươi đẹp nhất của thời trung đại”):
- Về kinh tế: Phá vỡ nền kinh tế tự cung tự cấp của lãnh địa, thúc đẩy kinh tế hàng hóa phát triển, mở rộng giao thương buôn bán.
- Về chính trị: Góp phần xóa bỏ chế độ phong kiến phân quyền, ủng hộ nhà vua củng cố quyền lực, hướng tới thống nhất quốc gia (chế độ phong kiến tập quyền).
- Về văn hóa – xã hội: Giải phóng con người khỏi sự ràng buộc của lãnh địa, mang lại không khí tự do. Là nơi tích tụ tri thức, thúc đẩy sự ra đời của các trường đại học và nền văn hóa mới.
Bài tập Vận dụng (Trang 36 SGK)
Đề bài: Tìm hiểu thông tin và giới thiệu ngắn gọn về một thành thị trung đại nổi tiếng ở Tây Âu.
Lời giải chi tiết (Bài mẫu về Thành phố Vê-ni-xơ / Venice – Ý):
Vê-ni-xơ (Venice) thuộc nước Ý ngày nay, là một trong những thành thị trung đại nổi tiếng và sầm uất bậc nhất ở Tây Âu từ thế kỉ XI đến thế kỉ XV.
- Vị trí địa lý: Nằm ở ven bờ Biển A-đi-a-tích, Vê-ni-xơ có lợi thế rất lớn về giao thông hàng hải.
- Sự phát triển kinh tế: Vê-ni-xơ nhanh chóng trở thành trung tâm thương mại lớn nhất giữa phương Tây và phương Đông. Cư dân ở đây chủ yếu sống bằng nghề đóng tàu, làm thủy tinh, dệt vải và đặc biệt là buôn bán hải sản, gia vị, tơ lụa.
- Cơ chế quản lý: Thành phố hoạt động như một cộng hòa thương mại tự do, do các thương nhân giàu có nắm quyền quản lý. Các hội chợ, ngân hàng và hoạt động tín dụng ở Vê-ni-xơ phát triển rất mạnh mẽ, làm tiền đề cho sự phát triển của chủ nghĩa tư bản sau này.