🔍 Tìm kiếm thông tin tại khu vực Đà Nẵng:




Đề kiểm tra 1 tiết Toán 8 – Chương Phân thức đại số

Chào các em học sinh yêu quý của thầy/cô! Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau ôn lại và giải chi tiết một đề kiểm tra 1 tiết về chương Phân thức đại số – một chương rất quan trọng trong chương trình Toán 8 của chúng ta. Mục tiêu là giúp các em nắm vững kiến thức, tự tin giải bài và đạt kết quả cao trong các bài kiểm tra sắp tới nhé!

Phân thức đại số không chỉ là nền tảng cho các bài toán phức tạp hơn ở lớp 9 mà còn ứng dụng rất nhiều trong việc giải quyết các vấn đề thực tế. Vì vậy, hãy cùng thầy/cô đi sâu vào từng bài tập trong đề kiểm tra mẫu này.

Nào, chúng ta cùng bắt đầu!

Đề bài

Thời gian làm bài: 45 phút

Câu 1 (2 điểm):

a) Tìm điều kiện xác định của phân thức A = (x2 – 4) / (x2 – 2x).

b) Rút gọn phân thức A.

Câu 2 (2.5 điểm): Thực hiện phép tính:

B = 1/(x-1) – 1/(x+1) + 2x/(x2-1)

Câu 3 (2.5 điểm): Thực hiện phép tính:

C = (x2 – 9)/(2x+6) ⋅ (x+3)/(x-3)

Câu 4 (2 điểm): Cho biểu thức:

P = [ (x+1)/(x-1) – (x-1)/(x+1) ] : [ 2x/(x2-1) ]

a) Rút gọn biểu thức P.

b) Tìm giá trị của x để P = 2.

Câu 5 (1 điểm): Tìm các giá trị nguyên của x để giá trị của biểu thức M = (x2 + x + 1)/(x+1) là số nguyên.

Đáp án chi tiết và hướng dẫn giải

Các em hãy cố gắng tự giải trước khi xem đáp án nhé. Đây là cách học hiệu quả nhất để các em tự mình phát hiện ra lỗi sai và hiểu sâu hơn về kiến thức!

Câu 1 (2 điểm): Tìm điều kiện xác định và rút gọn phân thức

a) Tìm điều kiện xác định của phân thức A = (x2 – 4) / (x2 – 2x).

  1. Xác định mẫu thức: Mẫu thức của phân thức A là x2 – 2x.

  2. Điều kiện xác định: Một phân thức xác định khi và chỉ khi mẫu thức của nó phải khác 0. Vậy, ta cần có x2 – 2x ≠ 0.

  3. Giải điều kiện: Để tìm các giá trị của x không thỏa mãn điều kiện trên, ta giải phương trình x2 – 2x = 0.

    • Phân tích mẫu thức thành nhân tử: x2 – 2x = x(x – 2).
    • Phương trình trở thành: x(x – 2) = 0.
    • Điều này xảy ra khi x = 0 HOẶC x – 2 = 0.
    • Từ đó suy ra x = 0 hoặc x = 2.
    • Vậy, để phân thức xác định, x phải khác các giá trị này.
  4. Kết luận: Điều kiện xác định của phân thức A là x ≠ 0 và x ≠ 2.

b) Rút gọn phân thức A.

  1. Ghi nhớ điều kiện: Để việc rút gọn có ý nghĩa, chúng ta cần nhớ rằng x ≠ 0 và x ≠ 2.

  2. Phân tích tử và mẫu thành nhân tử:

    • Tử thức: x2 – 4. Đây là dạng hằng đẳng thức hiệu hai bình phương a2 – b2 = (a – b)(a + b).
    • Vậy, x2 – 4 = x2 – 22 = (x – 2)(x + 2).
    • Mẫu thức: x2 – 2x. Ta đặt nhân tử chung x ra ngoài.
    • Vậy, x2 – 2x = x(x – 2).
  3. Viết lại phân thức A với các nhân tử đã phân tích:

    A = (x – 2)(x + 2) / x(x – 2)

  4. Rút gọn: Với điều kiện x ≠ 2 (đã xác định ở bước a), ta có thể chia cả tử và mẫu cho nhân tử chung (x – 2).

    A = (x + 2) / x

  5. Kết luận: Vậy, phân thức A sau khi rút gọn là (x + 2) / x, với điều kiện x ≠ 0 và x ≠ 2.

Câu 2 (2.5 điểm): Thực hiện phép tính B = 1/(x-1) – 1/(x+1) + 2x/(x2-1)

  1. Tìm điều kiện xác định:

    • Các mẫu thức cần phải khác 0: x-1 ≠ 0, x+1 ≠ 0, và x2-1 ≠ 0.
    • Ta biết rằng x2-1 = (x-1)(x+1).
    • Vậy, điều kiện xác định chung là x-1 ≠ 0 và x+1 ≠ 0.
    • Suy ra x ≠ 1 và x ≠ -1.
  2. Tìm mẫu thức chung (MTC):

    • Các mẫu thức là (x-1), (x+1) và (x-1)(x+1).
    • MTC chính là tích của tất cả các nhân tử riêng biệt với số mũ cao nhất, đó là (x-1)(x+1) hay x2-1.
  3. Quy đồng mẫu thức: Chúng ta sẽ biến đổi mỗi phân thức về cùng MTC.

    • Phân thức thứ nhất: 1/(x-1). Nhân cả tử và mẫu với (x+1): (x+1) / [(x-1)(x+1)].
    • Phân thức thứ hai: 1/(x+1). Nhân cả tử và mẫu với (x-1): (x-1) / [(x+1)(x-1)].
    • Phân thức thứ ba: 2x/(x2-1). Phân thức này đã có MTC, giữ nguyên.
  4. Thực hiện phép cộng và trừ các phân thức:

    B = (x+1) / (x2-1) – (x-1) / (x2-1) + 2x / (x2-1)

    Giỏ Đựng Quần Áo Có Bánh Xe, Giỏ Nhựa Đựng Quần Áo Bẩn Đa Năng, Có Thể Gấp Gọn, Có Bánh Xe Q046

    💡 Gợi ý lựa chọn tốt nhất cho: Sản Phẩm Đề Xuất

    Đang có chương trình ưu đãi và giảm giá độc quyền trên Giỏ Đựng Quần Áo Có Bánh Xe, Giỏ Nhựa Đựng Quần Áo Bẩn Đa Năng, Có Thể Gấp Gọn, Có Bánh Xe Q046. Khám phá ngay!

    Xem Chi Tiết & Nhận Ưu Đãi →

    Khi các phân thức đã có cùng mẫu, ta chỉ việc cộng hoặc trừ các tử thức và giữ nguyên mẫu thức:

    B = [ (x+1) – (x-1) + 2x ] / (x2-1)

    Thực hiện các phép tính trong tử thức, cẩn thận với dấu trừ:

    B = (x + 1 – x + 1 + 2x) / (x2-1)

    B = (2x + 2) / (x2-1)

  5. Rút gọn kết quả (nếu có thể):

    • Tử thức: 2x + 2. Đặt nhân tử chung 2: 2(x + 1).
    • Mẫu thức: x2 – 1. Phân tích thành nhân tử: (x – 1)(x + 1).
    • Vậy B = 2(x + 1) / [(x – 1)(x + 1)].
    • Với điều kiện x ≠ -1, ta có thể rút gọn nhân tử (x + 1) ở cả tử và mẫu.
    • B = 2 / (x – 1).
  6. Kết luận: Vậy, kết quả của phép tính B là 2 / (x – 1) với điều kiện x ≠ 1 và x ≠ -1.

Câu 3 (2.5 điểm): Thực hiện phép tính C = (x2 – 9)/(2x+6) ⋅ (x+3)/(x-3)

  1. Tìm điều kiện xác định:

    • Mẫu thức thứ nhất: 2x+6 ≠ 0 ⇒ 2x ≠ -6 ⇒ x ≠ -3.
    • Mẫu thức thứ hai: x-3 ≠ 0 ⇒ x ≠ 3.
    • Điều kiện xác định chung cho biểu thức C là x ≠ -3 và x ≠ 3.
  2. Phân tích tử và mẫu của từng phân thức thành nhân tử (nếu có thể):

    • Phân thức thứ nhất: (x2 – 9)/(2x+6).
      • Tử thức x2 – 9 = x2 – 32 = (x-3)(x+3) (hằng đẳng thức).
      • Mẫu thức 2x+6 = 2(x+3) (đặt nhân tử chung).
      • Vậy phân thức thứ nhất trở thành (x-3)(x+3) / [2(x+3)].
    • Phân thức thứ hai: (x+3)/(x-3). Phân thức này đã ở dạng tối giản.
  3. Rút gọn các phân thức con trước khi nhân (nếu có):

    • Với điều kiện x ≠ -3, phân thức thứ nhất (x-3)(x+3) / [2(x+3)] có thể rút gọn nhân tử (x+3).
    • Kết quả là (x-3)/2.
    • Vậy, biểu thức C trở thành: C = [(x-3)/2] ⋅ [(x+3)/(x-3)].
  4. Thực hiện phép nhân phân thức:

    Khi nhân hai phân thức, ta nhân tử với tử và mẫu với mẫu.

    C = (x-3)(x+3) / [2(x-3)].

  5. Rút gọn kết quả cuối cùng:

    • Với điều kiện x ≠ 3, ta có thể rút gọn nhân tử chung (x-3) ở cả tử và mẫu.
    • C = (x+3)/2.
  6. Kết luận: Vậy, kết quả của phép tính C là (x+3)/2 với điều kiện x ≠ 3 và x ≠ -3.

Câu 4 (2 điểm): Cho biểu thức P = [ (x+1)/(x-1) – (x-1)/(x+1) ] : [ 2x/(x2-1) ]

a) Rút gọn biểu thức P.

  1. Tìm điều kiện xác định:

    • Các mẫu thức riêng phải khác 0:
      • x-1 ≠ 0 ⇒ x ≠ 1.
      • x+1 ≠ 0 ⇒ x ≠ -1.
      • x2-1 ≠ 0 ⇒ (x-1)(x+1) ≠ 0, điều này đã được bao gồm bởi hai điều kiện trên.
    • Số chia trong phép chia phải khác 0:
      • 2x/(x2-1) ≠ 0. Điều này có nghĩa là tử số 2x ≠ 0 (khi mẫu thức đã khác 0).
      • Từ 2x ≠ 0 suy ra x ≠ 0.
    • Kết luận điều kiện xác định: Vậy, điều kiện xác định của biểu thức P là x ≠ 1, x ≠ -1, x ≠ 0.
  2. Tính biểu thức trong ngoặc vuông thứ nhất (gọi là A): A = (x+1)/(x-1) – (x-1)/(x+1)

    • Mẫu thức chung (MTC) của hai phân thức này là (x-1)(x+1) = x2-1.
    • Quy đồng mẫu thức:
      • (x+1)/(x-1) = (x+1)(x+1) / [(x-1)(x+1)] = (x+1)2 / (x2-1).
      • (x-1)/(x+1) = (x-1)(x-1) / [(x+1)(x-1)] = (x-1)2 / (x2-1).
    • Thực hiện phép trừ:

      A = [ (x+1)2 – (x-1)2 ] / (x2-1)

      Sử dụng hằng đẳng thức (a+b)2 – (a-b)2 = 4ab (hoặc khai triển từng bình phương rồi trừ):

      Tử thức = (x2 + 2x + 1) – (x2 – 2x + 1)

      = x2 + 2x + 1 – x2 + 2x – 1

      = 4x.

    • Vậy, A = 4x / (x2-1).
  3. Thực hiện phép chia:

    • P = A : [ 2x/(x2-1) ]
    • Thay A vào: P = [ 4x / (x2-1) ] : [ 2x / (x2-1) ]
    • Để chia hai phân thức, ta nhân phân thức thứ nhất với phân thức nghịch đảo của phân thức thứ hai:
    • P = [ 4x / (x2-1) ] ⋅ [ (x2-1) / 2x ]
  4. Rút gọn kết quả:

    • P = (4x ⋅ (x2-1)) / ((x2-1) ⋅ 2x).
    • Với điều kiện x ≠ 1, x ≠ -1 (nên x2-1 ≠ 0) và x ≠ 0, ta có thể rút gọn nhân tử (x2-1) và x ở cả tử và mẫu.
    • P = 4x / 2x.
    • P = 2.
  5. Kết luận: Vậy, biểu thức P sau khi rút gọn là 2, với điều kiện x ≠ 1, x ≠ -1, x ≠ 0.

b) Tìm giá trị của x để P = 2.

  1. Sử dụng kết quả rút gọn: Từ câu a, ta đã rút gọn được P = 2.

  2. So sánh: Ta cần tìm x sao cho P = 2. Vì P luôn bằng 2 (với các giá trị x thỏa mãn điều kiện xác định), nên bất kỳ giá trị x nào thỏa mãn điều kiện xác định đều làm cho P = 2.

  3. Kết luận: Vậy, tất cả các giá trị của x thỏa mãn điều kiện x ≠ 1, x ≠ -1, x ≠ 0 đều làm cho biểu thức P có giá trị bằng 2. Nói cách khác, x là số thực bất kỳ trừ 0, 1 và -1.

Câu 5 (1 điểm): Tìm các giá trị nguyên của x để giá trị của biểu thức M = (x2 + x + 1)/(x+1) là số nguyên.

  1. Tìm điều kiện xác định: Mẫu thức x+1 ≠ 0 ⇒ x ≠ -1.

  2. Biến đổi biểu thức M: Để tìm các giá trị nguyên của x làm cho M là số nguyên, ta thường biến đổi phân thức M về dạng tổng của một đa thức (hoặc số nguyên) và một phân thức có tử là hằng số.

    • Ta có thể thực hiện phép chia đa thức (x2 + x + 1) cho (x+1), hoặc tách tử thức:
    • Tử thức: x2 + x + 1. Ta thấy x2 + x có nhân tử chung là x, nên x2 + x = x(x+1).
    • Vậy, ta có thể viết tử thức là x(x+1) + 1.
    • Khi đó, M = [x(x+1) + 1] / (x+1).
    • Tách thành hai phân thức: M = x(x+1)/(x+1) + 1/(x+1).
    • Với điều kiện x ≠ -1, ta rút gọn: M = x + 1/(x+1).
  3. Điều kiện để M là số nguyên:

    • Vì x là số nguyên (theo đề bài “Tìm các giá trị nguyên của x”), nên biểu thức x đã là số nguyên.
    • Để M là số nguyên, thì phần còn lại 1/(x+1) cũng phải là một số nguyên.
    • Một phân số có tử là 1 và mẫu là một số nguyên chỉ có thể là số nguyên khi mẫu của nó là ước của 1.
    • Các ước nguyên của 1 là 1 và -1.
  4. Tìm giá trị của x:

    • Trường hợp 1: x+1 = 1
      • x = 1 – 1
      • x = 0. (Giá trị này thỏa mãn điều kiện x ≠ -1 và x là số nguyên).
      • Kiểm tra lại: Nếu x = 0, M = 0 + 1/(0+1) = 1 (là số nguyên).
    • Trường hợp 2: x+1 = -1
      • x = -1 – 1
      • x = -2. (Giá trị này thỏa mãn điều kiện x ≠ -1 và x là số nguyên).
      • Kiểm tra lại: Nếu x = -2, M = -2 + 1/(-2+1) = -2 + 1/(-1) = -2 – 1 = -3 (là số nguyên).
  5. Kết luận: Vậy, các giá trị nguyên của x để biểu thức M có giá trị là số nguyên là x = 0 hoặc x = -2.

Thầy/cô hy vọng rằng bài hướng dẫn giải chi tiết này sẽ giúp các em củng cố kiến thức và tự tin hơn với chương Phân thức đại số. Hãy luyện tập thật nhiều để thành thạo các dạng bài tập này nhé! Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, đừng ngần ngại hỏi thầy/cô. Chúc các em học tốt và đạt kết quả cao!