🔍 Tìm kiếm thông tin tại khu vực Đà Nẵng:




GIÁO TRÌNH LUYỆN THI LỚP 10 MÔN TOÁN – HÌNH HỌC

CHUYÊN ĐỀ: ĐƯỜNG TRÒN – LỜI GIẢI SGK MỚI & BÀI TẬP VẬN DỤNG

Chào mừng các em học sinh yêu quý của thầy! Thầy biết rằng chương “Đường tròn” trong Hình học lớp 9 là một trong những chuyên đề quan trọng nhất, xuất hiện rất nhiều trong các đề thi vào lớp 10. Để giúp các em nắm vững kiến thức, tự tin chinh phục điểm số cao, hôm nay thầy sẽ hướng dẫn các em giải chi tiết, rõ ràng từng bước các dạng bài tập trọng tâm về Đường tròn. Hãy cùng thầy học tập thật hiệu quả nhé!

PHẦN 1: TÓM TẮT LÝ THUYẾT TRỌNG TÂM

1.1. Định nghĩa và các yếu tố cơ bản của Đường tròn

  • Đường tròn (O; R) là tập hợp các điểm cách đều điểm O một khoảng R cho trước. O là tâm, R là bán kính.
  • Dây cung: Đoạn thẳng nối hai điểm trên đường tròn.
  • Đường kính: Dây cung đi qua tâm, là dây cung lớn nhất. (Đường kính = 2R)

1.2. Sự xác định Đường tròn

  • Một đường tròn được xác định nếu biết tâm và bán kính, hoặc một đoạn thẳng là đường kính.
  • Qua ba điểm không thẳng hàng, ta luôn vẽ được một và chỉ một đường tròn. (Tâm là giao điểm của ba đường trung trực của tam giác tạo bởi ba điểm đó).

1.3. Quan hệ giữa đường kính và dây cung

  • Trong một đường tròn, đường kính vuông góc với một dây thì đi qua trung điểm của dây đó.
  • Trong một đường tròn, đường kính đi qua trung điểm của một dây (không phải đường kính) thì vuông góc với dây đó.
  • Trong một đường tròn, hai dây bằng nhau khi và chỉ khi chúng cách đều tâm.

1.4. Vị trí tương đối của Đường thẳng và Đường tròn

  • Đường thẳng và đường tròn cắt nhau tại 2 điểm: khoảng cách từ tâm đến đường thẳng d < R.
  • Đường thẳng và đường tròn tiếp xúc nhau tại 1 điểm (gọi là tiếp điểm): khoảng cách từ tâm đến đường thẳng d = R. Đường thẳng đó là tiếp tuyến của đường tròn. (Tính chất quan trọng: Tiếp tuyến vuông góc với bán kính tại tiếp điểm).
  • Đường thẳng và đường tròn không giao nhau: khoảng cách từ tâm đến đường thẳng d > R.

1.5. Góc với Đường tròn

  • Góc ở tâm: Số đo bằng số đo cung bị chắn.
  • Góc nội tiếp: Số đo bằng nửa số đo cung bị chắn. (Các góc nội tiếp cùng chắn một cung thì bằng nhau. Góc nội tiếp chắn nửa đường tròn là góc vuông).
  • Góc tạo bởi tia tiếp tuyến và dây cung: Số đo bằng nửa số đo cung bị chắn. (Góc này bằng góc nội tiếp cùng chắn cung đó).
  • Góc có đỉnh ở bên trong đường tròn: Số đo bằng nửa tổng số đo hai cung bị chắn.
  • Góc có đỉnh ở bên ngoài đường tròn: Số đo bằng nửa hiệu số đo hai cung bị chắn.

1.6. Tứ giác nội tiếp

  • Tứ giác có bốn đỉnh nằm trên một đường tròn được gọi là tứ giác nội tiếp.
  • Dấu hiệu nhận biết:
    1. Tứ giác có tổng hai góc đối bằng 180 độ.
    2. Tứ giác có góc ngoài tại một đỉnh bằng góc trong của đỉnh đối diện.
    3. Tứ giác có hai đỉnh kề nhau cùng nhìn cạnh chứa hai đỉnh còn lại dưới một góc bằng nhau.
    4. Tứ giác có 4 đỉnh cách đều một điểm (tâm đường tròn ngoại tiếp).

PHẦN 2: BÀI TẬP MẪU & LỜI GIẢI CHI TIẾT (STEP-BY-STEP)

BÀI TẬP MẪU 1: Về tiếp tuyến và tính chất cơ bản

Cho đường tròn (O; R) và điểm A nằm ngoài đường tròn. Kẻ hai tiếp tuyến AB, AC đến đường tròn (B, C là các tiếp điểm). Gọi H là giao điểm của AO và BC.

  1. Chứng minh AO là đường trung trực của đoạn thẳng BC.
  2. Chứng minh bốn điểm A, B, O, C cùng thuộc một đường tròn.
  3. Kẻ đường kính BD của (O). Chứng minh CD song song với OA.

LỜI GIẢI CHI TIẾT BÀI TẬP MẪU 1:

  1. Chứng minh AO là đường trung trực của đoạn thẳng BC:

    • Bước 1: Xác định các yếu tố đã cho và cần chứng minh.

      Ta có AB, AC là hai tiếp tuyến của (O) tại B và C.

      Cần chứng minh AO vuông góc với BC tại trung điểm của BC.

    • Bước 2: Sử dụng tính chất của hai tiếp tuyến cắt nhau.

      Theo tính chất của hai tiếp tuyến cắt nhau từ một điểm đến đường tròn:

      • AB = AC (Khoảng cách từ điểm A đến hai tiếp điểm bằng nhau).
      • AO là tia phân giác của góc BAC.
    • Bước 3: Xét tam giác ABC.

      Vì AB = AC (chứng minh trên), suy ra Tam giác ABC là tam giác cân tại A.

    • Bước 4: Sử dụng tính chất đường phân giác trong tam giác cân.

      Trong Tam giác ABC cân tại A, có AO là tia phân giác của góc BAC. Do đó, AO cũng là đường cao và đường trung tuyến của Tam giác ABC.

      Suy ra AO vuông góc với BC tại H (H là trung điểm của BC).

    • Kết luận: Vậy AO là đường trung trực của đoạn thẳng BC. (Điều phải chứng minh)

  2. Chứng minh bốn điểm A, B, O, C cùng thuộc một đường tròn:

    • Bước 1: Nhắc lại dấu hiệu nhận biết các điểm cùng thuộc một đường tròn.

      Để chứng minh bốn điểm cùng thuộc một đường tròn, ta thường chứng minh chúng cùng nhìn một đoạn thẳng dưới một góc không đổi (thường là góc vuông), hoặc tìm một điểm cách đều cả bốn điểm đó.

    • Bước 2: Sử dụng tính chất tiếp tuyến.

      Vì AB là tiếp tuyến của (O) tại B, suy ra OB vuông góc với AB tại B. Do đó, góc ABO = 90˚.

      Vì AC là tiếp tuyến của (O) tại C, suy ra OC vuông góc với AC tại C. Do đó, góc ACO = 90˚.

    • Bước 3: Xét các góc vuông và cạnh chung.

      Cả B và C đều nhìn đoạn thẳng AO dưới một góc vuông (góc ABO = 90˚, góc ACO = 90˚).

    • Bước 4: Kết luận.

      Theo dấu hiệu nhận biết tứ giác nội tiếp (hai đỉnh kề nhau cùng nhìn một cạnh dưới góc bằng nhau, hoặc các điểm cùng nhìn một đoạn thẳng dưới góc vuông), bốn điểm A, B, O, C cùng nằm trên đường tròn đường kính AO.

    • Kết luận: Vậy bốn điểm A, B, O, C cùng thuộc một đường tròn. (Điều phải chứng minh)

  3. Kẻ đường kính BD của (O). Chứng minh CD song song với OA:

    • Bước 1: Xác định các yếu tố cần chứng minh song song và các thông tin liên quan.

      Cần chứng minh CD song song với OA.

      BD là đường kính của (O).

      Từ câu a, ta biết AO vuông góc với BC tại H.

    • Bước 2: Tìm mối liên hệ vuông góc với CD.

      Vì BD là đường kính của (O), góc BCD là góc nội tiếp chắn nửa đường tròn (cung BD).

      Suy ra góc BCD = 90˚. Hay CD vuông góc với BC.

    • Bước 3: So sánh các yếu tố vuông góc.

      Ta có: OA vuông góc với BC (chứng minh ở câu a)

      Và: CD vuông góc với BC (chứng minh ở Bước 2)

    • Bước 4: Áp dụng tính chất từ vuông góc đến song song.

      Hai đường thẳng (OA và CD) cùng vuông góc với đường thẳng thứ ba (BC) thì chúng song song với nhau.

      Do đó, OA song song với CD.

    • Kết luận: Vậy CD song song với OA. (Điều phải chứng minh)

BÀI TẬP MẪU 2: Về tứ giác nội tiếp và các góc với đường tròn

Cho tam giác ABC nhọn nội tiếp đường tròn (O; R). Các đường cao AD, BE, CF của tam giác ABC cắt nhau tại H (D thuộc BC, E thuộc AC, F thuộc AB).

  1. Chứng minh các tứ giác BFEC, AFHE nội tiếp.
  2. Chứng minh AE.AC = AF.AB.
  3. Gọi M là trung điểm của BC. Chứng minh AM vuông góc với EF.

LỜI GIẢI CHI TIẾT BÀI TẬP MẪU 2:

  1. Chứng minh các tứ giác BFEC, AFHE nội tiếp:

    • Bước 1: Chứng minh tứ giác BFEC nội tiếp.

      • Xác định các góc vuông:

        Vì BE là đường cao của Tam giác ABC, nên BE vuông góc với AC tại E. Suy ra góc BEC = 90˚.

        Vì CF là đường cao của Tam giác ABC, nên CF vuông góc với AB tại F. Suy ra góc BFC = 90˚.

      • Áp dụng dấu hiệu nhận biết tứ giác nội tiếp.

        Hai đỉnh E và F cùng nhìn cạnh BC dưới một góc 90 độ.

        Xay tỏi cầm tay, Máy xay mini đa năng 3 lưỡi dao kéo tay, xay tỏi ớt hành, xay rau củ quả

        💡 Gợi ý lựa chọn tốt nhất cho: Sản Phẩm Đề Xuất

        Đang có chương trình ưu đãi và giảm giá độc quyền trên Xay tỏi cầm tay, Máy xay mini đa năng 3 lưỡi dao kéo tay, xay tỏi ớt hành, xay rau củ quả. Khám phá ngay!

        Xem Chi Tiết & Nhận Ưu Đãi →

        Do đó, bốn điểm B, F, E, C cùng thuộc một đường tròn đường kính BC.

      • Kết luận: Vậy tứ giác BFEC nội tiếp. (Điều phải chứng minh)

    • Bước 2: Chứng minh tứ giác AFHE nội tiếp.

      • Xác định các góc vuông:

        Vì BE là đường cao, nên góc AFH = 90˚ (do CF vuông góc với AB tại F).

        Vì CF là đường cao, nên góc AEH = 90˚ (do BE vuông góc với AC tại E).

      • Áp dụng dấu hiệu nhận biết tứ giác nội tiếp.

        Xét tứ giác AFHE, ta có tổng hai góc đối: góc AFH + góc AEH = 90˚ + 90˚ = 180˚.

        Hoặc: Hai đỉnh F và E cùng nhìn cạnh AH dưới một góc 90 độ.

      • Kết luận: Vậy tứ giác AFHE nội tiếp. (Điều phải chứng minh)

  2. Chứng minh AE.AC = AF.AB:

    • Bước 1: Tìm các tam giác đồng dạng liên quan đến các cạnh AE, AC, AF, AB.

      Xét Tam giác AEB và Tam giác AFC:

      • Góc AEB = Góc AFC = 90˚ (do BE, CF là đường cao).
      • Góc BAE (hay Góc BAC) là góc chung.
    • Bước 2: Kết luận tam giác đồng dạng.

      Do đó, Tam giác AEB đồng dạng với Tam giác AFC (trường hợp góc-góc).

    • Bước 3: Lập tỉ số đồng dạng và suy ra điều cần chứng minh.

      Từ sự đồng dạng, ta có tỉ số các cạnh tương ứng: AE/AF = AB/AC.

      Suy ra AE.AC = AF.AB.

    • Kết luận: Vậy AE.AC = AF.AB. (Điều phải chứng minh)

  3. Chứng minh AM vuông góc với EF:

    • Bước 1: Sử dụng kết quả tứ giác nội tiếp và tính chất đường trung tuyến trong tam giác vuông.

      Vì tứ giác BFEC nội tiếp (chứng minh ở câu a), suy ra góc AEF = góc ABC (góc ngoài tại đỉnh E bằng góc đối trong tại đỉnh B).

      Mặt khác, M là trung điểm của cạnh huyền BC trong Tam giác BEC vuông tại E và Tam giác BFC vuông tại F.

      Do đó, ME = MB = MC = BC/2 (tính chất đường trung tuyến ứng với cạnh huyền trong tam giác vuông).

      Xét Tam giác MEB, ta có ME = MB, suy ra Tam giác MEB là tam giác cân tại M.

      Do đó, góc MEB = góc MBE = góc ABC.

    • Bước 2: So sánh các góc.

      Từ Bước 1, ta có góc AEF = góc ABC và góc MEB = góc ABC.

      Suy ra góc AEF = góc MEB.

    • Bước 3: Chứng minh vuông góc bằng tổng góc.

      Gọi I là giao điểm của AM và EF. Ta cần chứng minh góc AIF = 90˚.

      Để chứng minh điều này, ta sẽ chứng minh tổng hai góc nhọn trong Tam giác AIE bằng 90˚, tức là góc EAI + góc AEI = 90˚.

      Góc AEI chính là góc AEF. Như vậy, ta cần chứng minh góc EAI + góc AEF = 90˚.

      Mà ta đã có góc AEF = góc ABC (chứng minh ở Bước 1).

      Nên, ta cần chứng minh góc EAI + góc ABC = 90˚.

      Trong Tam giác ABD vuông tại D (do AD là đường cao), ta có góc BAD + góc ABC = 90˚.

      Vậy, để có góc EAI + góc ABC = 90˚, ta cần chứng minh góc EAI = góc BAD.

      Góc EAI chính là góc CAM.

      Trong hình học, có một tính chất quan trọng: “Trong một tam giác, đường trung tuyến và đường cao kẻ từ cùng một đỉnh là hai đường thẳng đối xứng (đẳng giác) qua đường phân giác của góc đó.”

      Điều này có nghĩa là, góc giữa đường trung tuyến và một cạnh sẽ bằng góc giữa đường cao và cạnh còn lại của tam giác đó.

      Cụ thể trong Tam giác ABC, ta có: góc CAM = góc BAD.

      Vậy, góc EAI (= góc CAM) = góc BAD.

      Từ đó, ta có góc EAI + góc ABC = góc BAD + góc ABC.

      Mà góc BAD + góc ABC = 90˚ (trong Tam giác ABD vuông tại D).

      Suy ra góc EAI + góc ABC = 90˚.

      Vì góc AEF = góc ABC, nên ta có góc EAI + góc AEF = 90˚.

      Do đó, Tam giác AIE vuông tại I.

    • Kết luận: Vậy AM vuông góc với EF. (Điều phải chứng minh)

PHẦN 3: LỜI KHUYÊN VÀ KINH NGHIỆM TỪ THẦY

  • Nắm vững lý thuyết: Đường tròn có rất nhiều định nghĩa, định lí và hệ quả. Hãy học thuộc, hiểu rõ từng tính chất.
  • Vẽ hình chính xác: Một hình vẽ rõ ràng, đúng tỉ lệ sẽ giúp các em dễ dàng phát hiện ra các mối quan hệ hình học.
  • Hệ thống hóa kiến thức: Sau mỗi dạng bài, hãy tự tóm tắt lại các phương pháp giải. Ví dụ: Để chứng minh tứ giác nội tiếp, có mấy dấu hiệu? Để chứng minh tiếp tuyến, có mấy cách?
  • Luyện tập thường xuyên: Giải nhiều bài tập từ cơ bản đến nâng cao. Đừng ngại các bài khó, đó là cơ hội để các em phát triển tư duy.
  • Ghi nhớ các bài toán quen thuộc: Một số bài tập như “hai tiếp tuyến cắt nhau”, “ba đường cao đồng quy”, “tính chất đường tròn Euler” (mặc dù tên gọi có thể không được học rõ ràng ở lớp 9, nhưng các tính chất liên quan lại rất hay xuất hiện) thường có các kết quả và phương pháp giải đặc trưng.

Thầy chúc các em học tốt và đạt kết quả cao trong kỳ thi sắp tới!