HƯỚNG DẪN GIẢI BÀI TẬP TOÁN 9 SGK MỚI ĐẠI SỐ CHƯƠNG 1: CĂN BẬC HAI
Lời mở đầu từ Giáo viên luyện thi vào lớp 10
Chào các em học sinh yêu quý! Cô/Thầy là giáo viên chuyên luyện thi vào lớp 10 và hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau “mổ xẻ” Chương 1 Đại số Toán 9 – Chương “Căn bậc hai”. Đây là một chương vô cùng quan trọng, không chỉ là nền tảng cho các kiến thức Toán cao hơn mà còn là phần kiến thức chắc chắn sẽ xuất hiện trong đề thi vào 10. Đừng lo lắng nếu các em cảm thấy khó khăn ban đầu nhé, với sự hướng dẫn chi tiết từng bước, chúng ta sẽ chinh phục mọi dạng bài tập!
Mục tiêu của buổi học này là giúp các em nắm vững kiến thức, tự tin giải quyết các bài tập trong SGK và các bài tập nâng cao, từ đó sẵn sàng cho kỳ thi tuyển sinh sắp tới. Chúng ta hãy bắt đầu ngay!
Tổng quan về Chương 1: Căn bậc hai
Chương này tập trung vào các khái niệm và phép toán liên quan đến căn bậc hai. Các nội dung chính bao gồm:
- Căn bậc hai số học.
- Căn thức bậc hai và điều kiện xác định.
- Hằng đẳng thức √A2 = |A|.
- Các phép biến đổi đơn giản biểu thức chứa căn: khai phương một tích, một thương; nhân, chia các căn thức; đưa thừa số ra/vào dấu căn; khử mẫu của biểu thức lấy căn; trục căn thức ở mẫu.
- Rút gọn biểu thức chứa căn.
- Giải phương trình chứa căn (dạng cơ bản).
Chúng ta sẽ đi vào các dạng bài tập mẫu chi tiết nhất để các em dễ dàng theo dõi và luyện tập.
CÁC DẠNG BÀI TẬP MẪU VÀ HƯỚNG DẪN GIẢI CHI TIẾT
Dạng 1: Tìm điều kiện xác định (ĐKXĐ) của biểu thức chứa căn
Đây là dạng bài cơ bản và cực kỳ quan trọng. Một biểu thức √A có nghĩa (hay xác định) khi và chỉ khi biểu thức dưới dấu căn A ≥ 0.
Bài tập mẫu 1: Tìm x để các biểu thức sau có nghĩa:
- a) √3x − 6
- b) √7 − 2x
- c) √x2 + 1
Hướng dẫn giải chi tiết:
-
Với biểu thức √3x − 6:
Bước 1: Xác định biểu thức dưới dấu căn. Ở đây, biểu thức dưới dấu căn là 3x − 6.
Bước 2: Áp dụng điều kiện để biểu thức có nghĩa. Ta cần có 3x − 6 ≥ 0.
Bước 3: Giải bất phương trình.
3x − 6 ≥ 0
3x ≥ 6
x ≥ 6/3
x ≥ 2Kết luận: Biểu thức √3x − 6 có nghĩa khi x ≥ 2.
-
Với biểu thức √7 − 2x:
Bước 1: Biểu thức dưới dấu căn là 7 − 2x.
Bước 2: Điều kiện để biểu thức có nghĩa là 7 − 2x ≥ 0.
Bước 3: Giải bất phương trình.
7 − 2x ≥ 0
−2x ≥ −7
Lưu ý quan trọng: Khi chia cả hai vế của bất phương trình cho một số âm, ta phải đổi chiều bất phương trình.
x ≤ (−7) / (−2)
x ≤ 7/2Kết luận: Biểu thức √7 − 2x có nghĩa khi x ≤ 7/2.
-
Với biểu thức √x2 + 1:
Bước 1: Biểu thức dưới dấu căn là x2 + 1.
Bước 2: Điều kiện để biểu thức có nghĩa là x2 + 1 ≥ 0.
Bước 3: Giải bất phương trình.
Ta biết rằng x2 ≥ 0 với mọi giá trị của x.
Do đó, x2 + 1 ≥ 0 + 1, tức là x2 + 1 ≥ 1.Vì 1 ≥ 0, nên x2 + 1 luôn luôn lớn hơn hoặc bằng 1, điều này hiển nhiên lớn hơn hoặc bằng 0 với mọi x.
Kết luận: Biểu thức √x2 + 1 có nghĩa với mọi giá trị của x (hay x ∈ R).
Dạng 2: Rút gọn biểu thức sử dụng hằng đẳng thức √A2 = |A|
Đây là một dạng bài thường xuyên gây nhầm lẫn. Hằng đẳng thức √A2 = |A| nghĩa là căn bậc hai của A bình phương bằng giá trị tuyệt đối của A. Các em phải luôn nhớ điều này!
Bài tập mẫu 2: Rút gọn các biểu thức sau:
- a) √( √3 − 1)2
- b) √(2 − √5)2
- c) √(x − 3)2 với x ≥ 3
Hướng dẫn giải chi tiết:
-
Với biểu thức √( √3 − 1)2:
Bước 1: Áp dụng hằng đẳng thức √A2 = |A|.
Ta có √( √3 − 1)2 = |√3 − 1|.Bước 2: Xét dấu của biểu thức bên trong dấu giá trị tuyệt đối.
Ta biết √3 ≃ 1.732. Vậy √3 − 1 ≃ 1.732 − 1 = 0.732, là một số dương.Bước 3: Bỏ dấu giá trị tuyệt đối.
Vì √3 − 1 > 0, nên |√3 − 1| = √3 − 1.
💡 Gợi ý lựa chọn tốt nhất cho: Sản Phẩm Đề Xuất
Đang có chương trình ưu đãi và giảm giá độc quyền trên Sét 3 Cuộn Túi Đựng Rác Tự Phân Huỷ Tiện Lợi Rễ Sử Dụng. Khám phá ngay!
Xem Chi Tiết & Nhận Ưu Đãi →Kết luận: √( √3 − 1)2 = √3 − 1.
-
Với biểu thức √(2 − √5)2:
Bước 1: Áp dụng hằng đẳng thức.
√(2 − √5)2 = |2 − √5|.Bước 2: Xét dấu của biểu thức bên trong dấu giá trị tuyệt đối.
Ta biết 2 = √4 và √5 > √4. Vậy √5 > 2.
Do đó, 2 − √5 là một số âm.Bước 3: Bỏ dấu giá trị tuyệt đối.
Vì 2 − √5 < 0, nên |2 − √5| = −(2 − √5) = −2 + √5 = √5 − 2.Kết luận: √(2 − √5)2 = √5 − 2.
-
Với biểu thức √(x − 3)2 với x ≥ 3:
Bước 1: Áp dụng hằng đẳng thức.
√(x − 3)2 = |x − 3|.Bước 2: Xét dấu của biểu thức bên trong dấu giá trị tuyệt đối.
Theo đề bài, x ≥ 3. Điều này có nghĩa là x − 3 ≥ 0.Bước 3: Bỏ dấu giá trị tuyệt đối.
Vì x − 3 ≥ 0, nên |x − 3| = x − 3.Kết luận: √(x − 3)2 = x − 3 (với x ≥ 3).
Dạng 3: Rút gọn biểu thức chứa căn (tổng hợp)
Dạng này yêu cầu các em vận dụng nhiều phép biến đổi khác nhau như đưa thừa số ra/vào dấu căn, trục căn thức ở mẫu, và quy đồng mẫu thức nếu có phân số.
Bài tập mẫu 3: Rút gọn biểu thức sau (với a > 0, a ≠ 1):
A = [ 1 / (√a − 1) − 1 / (√a) ] : [ (√a + 1) / (√a − a) ]
Hướng dẫn giải chi tiết:
-
Tìm điều kiện xác định:
Theo đề bài, a > 0 và a ≠ 1. -
Rút gọn từng phần của biểu thức:
Phần 1: Rút gọn biểu thức trong ngoặc vuông đầu tiên.
1 / (√a − 1) − 1 / (√a)Bước 1.1: Tìm mẫu chung. Mẫu chung là √a(√a − 1).
Bước 1.2: Quy đồng mẫu thức.
= √a / (√a(√a − 1)) − (√a − 1) / (√a(√a − 1))Bước 1.3: Trừ các tử số.
= (√a − (√a − 1)) / (√a(√a − 1))
= (√a − √a + 1) / (√a(√a − 1))
= 1 / (√a(√a − 1))Phần 2: Rút gọn biểu thức trong ngoặc vuông thứ hai (chia).
(√a + 1) / (√a − a)Bước 2.1: Phân tích mẫu số thành nhân tử.
Ta thấy √a − a = √a − (√a)2 = √a(1 − √a).Bước 2.2: Thay vào biểu thức.
= (√a + 1) / (√a(1 − √a))
Lưu ý: Ta có thể viết (1 − √a) = −(√a − 1) để dễ dàng rút gọn sau này.Vậy, biểu thức là = (√a + 1) / (−√a(√a − 1))
-
Thực hiện phép chia:
A = [ 1 / (√a(√a − 1)) ] : [ (√a + 1) / (−√a(√a − 1)) ]
Để chia hai phân thức, ta nhân phân thức thứ nhất với nghịch đảo của phân thức thứ hai.Bước 3.1: Viết lại phép chia thành phép nhân với nghịch đảo.
A = ( 1 / (√a(√a − 1)) ) * ( (−√a(√a − 1)) / (√a + 1) )Bước 3.2: Rút gọn các thừa số chung.
Ta thấy √a(√a − 1) xuất hiện ở cả tử số và mẫu số.
A = 1 * ( −1 / (√a + 1) )Kết luận: A = −1 / (√a + 1)
Lời khuyên từ Giáo viên luyện thi
- Nắm vững lý thuyết: Hiểu rõ định nghĩa căn bậc hai số học, điều kiện xác định, các hằng đẳng thức và các phép biến đổi căn thức.
- Thực hành thường xuyên: Làm đi làm lại các dạng bài tập trong SGK, sách bài tập và các đề thi thử để thành thạo các kỹ năng.
- Cẩn thận với dấu: Đặc biệt khi bỏ dấu giá trị tuyệt đối |A| (phải xét xem A âm hay dương) và khi giải bất phương trình (chia/nhân với số âm phải đổi chiều bất phương trình).
- Kiểm tra ĐKXĐ: Luôn kiểm tra điều kiện xác định của biến ngay từ đầu bài toán, đặc biệt với các bài rút gọn biểu thức có biến, để tránh sai sót không đáng có.
- Học nhóm và hỏi giáo viên: Đừng ngại hỏi thầy cô hoặc bạn bè khi gặp khó khăn. Thảo luận sẽ giúp các em hiểu bài sâu sắc hơn.
Cô/Thầy tin rằng với sự chăm chỉ và phương pháp học đúng đắn, các em sẽ đạt được kết quả cao nhất trong kỳ thi sắp tới. Chúc các em học tốt!