Kính chào các em học sinh lớp 9 thân mến!
Cô là giáo viên chuyên luyện thi vào lớp 10 môn Tiếng Anh. Hôm nay, cô sẽ cùng các em “mổ xẻ” hai chuyên đề ngữ pháp cực kỳ quan trọng, thường xuyên xuất hiện trong các bài kiểm tra định kỳ và đặc biệt là đề thi vào lớp 10: Mệnh đề quan hệ (Relative Clauses) và Câu gián tiếp (Reported Speech). Đây là những phần kiến thức nền tảng nhưng cũng rất dễ gây nhầm lẫn nếu chúng ta không nắm vững. Với bài hướng dẫn này, cô hy vọng các em sẽ hiểu rõ bản chất, biết cách vận dụng linh hoạt và tự tin chinh phục mọi dạng bài tập liên quan nhé!
Chúng ta hãy bắt đầu nào!
Phần 1: Mệnh Đề Quan Hệ (Relative Clauses)
1. Định nghĩa và Chức năng
Mệnh đề quan hệ (còn gọi là mệnh đề tính ngữ) là một mệnh đề phụ, dùng để bổ nghĩa cho một danh từ hoặc một đại từ đứng trước nó. Danh từ hoặc đại từ này được gọi là tiền ngữ (antecedent).
- Chức năng chính: Cung cấp thêm thông tin chi tiết về người, vật, sự vật, sự việc mà không cần lặp lại từ.
- Ví dụ: The man who is standing over there is my uncle. (Mệnh đề “who is standing over there” bổ nghĩa cho “The man”).
2. Các Đại từ/Trạng từ quan hệ cơ bản
Dưới đây là bảng tổng hợp các từ quan hệ và cách dùng:
- WHO: Thay thế cho người, làm chủ ngữ hoặc tân ngữ trong mệnh đề quan hệ.
- Ví dụ chủ ngữ: The girl who sings beautifully won the contest.
- Ví dụ tân ngữ: The man who you met yesterday is my father.
- WHOM: Thay thế cho người, chỉ làm tân ngữ trong mệnh đề quan hệ. Thường dùng trong văn phong trang trọng, ngày nay ít dùng và có thể thay bằng “who” hoặc bỏ đi.
- Ví dụ: The woman whom I respect most is my mother.
- WHICH: Thay thế cho vật/con vật, làm chủ ngữ hoặc tân ngữ.
- Ví dụ chủ ngữ: I like the book which is on the table.
- Ví dụ tân ngữ: This is the car which he bought last month.
- THAT: Thay thế cho người, vật, con vật. Có thể làm chủ ngữ hoặc tân ngữ. Có thể dùng thay thế cho “who” hoặc “which” trong mệnh đề quan hệ xác định. KHÔNG dùng sau dấu phẩy (trong mệnh đề không xác định) và sau giới từ.
- Ví dụ: The boy that is sitting next to me is very smart. (thay cho who)
- Ví dụ: The movie that we watched last night was great. (thay cho which)
- WHOSE: Thay thế cho tính từ sở hữu (my, his, her, their, its, Minh’s…). Luôn đứng trước một danh từ. Áp dụng cho cả người và vật.
- Ví dụ: I know a girl whose father is a famous singer.
- WHERE: Thay thế cho trạng từ chỉ nơi chốn (in/at/on which).
- Ví dụ: This is the house where I was born.
- WHEN: Thay thế cho trạng từ chỉ thời gian (on/at/in which).
- Ví dụ: I still remember the day when we first met.
- WHY: Thay thế cho trạng từ chỉ lý do (for which). Thường đi với “reason”.
- Ví dụ: I don’t know the reason why he left.
3. Mệnh đề quan hệ xác định và không xác định
- Mệnh đề quan hệ xác định (Defining relative clauses): Cung cấp thông tin cần thiết để xác định người hoặc vật đang được nói đến. Không có mệnh đề này, câu sẽ không rõ nghĩa. KHÔNG dùng dấu phẩy. Có thể dùng “that”.
- Mệnh đề quan hệ không xác định (Non-defining relative clauses): Cung cấp thông tin bổ sung, không quá quan trọng. Dù bỏ đi, câu vẫn có nghĩa rõ ràng. LUÔN dùng dấu phẩy. KHÔNG dùng “that”.
4. Bài tập mẫu và Hướng dẫn giải chi tiết
Hãy cùng làm thử các bài tập sau để củng cố kiến thức nhé!
-
Chọn từ/cụm từ thích hợp nhất để điền vào chỗ trống:
The man __________ you saw yesterday is my English teacher.
- A. whose
- B. which
- C. whom
- D. where
➤ Hướng dẫn giải chi tiết:
- Phân tích tiền ngữ: Tiền ngữ là “The man” (người).
- Phân tích vị trí trống: Vị trí trống cần một đại từ quan hệ thay thế cho “The man” và làm tân ngữ cho động từ “saw” trong mệnh đề quan hệ (bởi vì “you” là chủ ngữ của “saw”).
- Xét các lựa chọn:
- A. “whose” chỉ sở hữu ➤ Loại.
- B. “which” dùng cho vật ➤ Loại.
- C. “whom” dùng cho người và làm tân ngữ ➤ Phù hợp. (Ngoài ra, “who” hoặc bỏ đi cũng đúng trong trường hợp này, nhưng trong các lựa chọn thì “whom” là đáp án chính xác nhất khi làm tân ngữ).
- D. “where” chỉ nơi chốn ➤ Loại.
➤ Đáp án: C. whom
-
Viết lại các câu sau sử dụng mệnh đề quan hệ:
I read a book. It was very interesting.
➤ Hướng dẫn giải chi tiết:
- Xác định danh từ chung và thông tin bổ sung:
- Danh từ chung: “a book” (ở câu thứ nhất) và “It” (ở câu thứ hai). “It” ở câu thứ hai chính là “a book”.
- Thông tin bổ sung: “was very interesting” (bổ sung cho “a book”).
- Chọn đại từ quan hệ: “a book” là vật, và “It” làm chủ ngữ trong câu thứ hai, nên ta sẽ dùng “which” hoặc “that” làm chủ ngữ thay thế cho “It”.
- Nối câu: Đặt đại từ quan hệ và mệnh đề quan hệ ngay sau danh từ mà nó bổ nghĩa.
➤ Đáp án: I read a book which/that was very interesting.
- Xác định danh từ chung và thông tin bổ sung:
-
Chọn câu đúng nhất:
The woman, __________ is a doctor, lives next door.
- A. who
- B. whom
- C. that
- D. whose
➤ Hướng dẫn giải chi tiết:
- Phân tích dấu câu: Có dấu phẩy (,) trước chỗ trống. Điều này báo hiệu đây là mệnh đề quan hệ không xác định.
- Phân tích tiền ngữ và vị trí trống: Tiền ngữ là “The woman” (người). Vị trí trống cần một đại từ quan hệ thay thế cho “The woman” và làm chủ ngữ cho động từ “is” trong mệnh đề quan hệ.
- Xét các lựa chọn:
- A. “who” dùng cho người, làm chủ ngữ ➤ Phù hợp.
- B. “whom” làm tân ngữ ➤ Loại.
- C. “that” không dùng trong mệnh đề không xác định (sau dấu phẩy) ➤ Loại.
- D. “whose” chỉ sở hữu ➤ Loại.
➤ Đáp án: A. who
Phần 2: Câu Gián tiếp (Reported Speech)
1. Định nghĩa và Mục đích
Câu gián tiếp (hay lời nói gián tiếp) là cách chúng ta thuật lại lời nói, suy nghĩ, câu hỏi hoặc yêu cầu của người khác mà không trích dẫn nguyên văn. Khi chuyển từ lời nói trực tiếp sang gián tiếp, chúng ta thường phải thay đổi một số yếu tố.
2. Các nguyên tắc chuyển đổi cơ bản
a. Lùi thì (Tense Shift)
Đây là quy tắc quan trọng nhất. Khi động từ tường thuật (said, told, asked…) ở thì quá khứ, chúng ta phải lùi thì của động từ trong câu tường thuật:
💡 Gợi ý lựa chọn tốt nhất cho: Sản Phẩm Đề Xuất
Đang có chương trình ưu đãi và giảm giá độc quyền trên Sét khay kèm vỉ lưới lọc dầu inox 304 Size to 22cm. loại bỏ dầu thừa hiệu qoả. Khám phá ngay!
Xem Chi Tiết & Nhận Ưu Đãi →- Hiện tại đơn → Quá khứ đơn
- Hiện tại tiếp diễn → Quá khứ tiếp diễn
- Hiện tại hoàn thành → Quá khứ hoàn thành
- Quá khứ đơn → Quá khứ hoàn thành
- Quá khứ tiếp diễn → Quá khứ hoàn thành tiếp diễn
- Tương lai đơn (will) → Would + V (nguyên mẫu)
- Can → Could
- May → Might
- Must / Have to → Had to
Lưu ý: Quá khứ hoàn thành và Quá khứ hoàn thành tiếp diễn KHÔNG lùi thì nữa.
b. Thay đổi đại từ và tính từ sở hữu
Chúng ta cần thay đổi các đại từ nhân xưng, tân ngữ và tính từ sở hữu sao cho phù hợp với người nói và người nghe trong câu gián tiếp.
- I → He/She
- We → They
- My → His/Her
- Our → Their
- You → I/We/He/She/They/Him/Her/Us/Them (tùy ngữ cảnh)
c. Thay đổi trạng từ chỉ thời gian và nơi chốn
- Now → Then / At that time
- Today → That day
- Yesterday → The day before / The previous day
- Tomorrow → The next day / The following day
- Last night/week/month → The night/week/month before / The previous night/week/month
- Next week/month/year → The following week/month/year
- Here → There
- This → That
- These → Those
3. Các loại câu gián tiếp
a. Câu trần thuật (Statements)
- Cấu trúc: S + said (that) / told + O (that) + S + V (lùi thì)
- Ví dụ trực tiếp: “I am studying for my exam now,” said Lan.
- Ví dụ gián tiếp: Lan said (that) she was studying for her exam then.
b. Câu hỏi (Questions)
Câu hỏi Yes/No:
- Cấu trúc: S + asked (O) / wondered / wanted to know + if/whether + S + V (lùi thì)
- Ví dụ trực tiếp: “Are you free tomorrow?” Tom asked me.
- Ví dụ gián tiếp: Tom asked me if/whether I was free the next day.
Câu hỏi Wh-questions:
- Cấu trúc: S + asked (O) / wondered / wanted to know + Wh-word + S + V (lùi thì)
- Ví dụ trực tiếp: “What are you doing?” he asked them.
- Ví dụ gián tiếp: He asked them what they were doing.
c. Câu mệnh lệnh/yêu cầu (Commands/Requests)
- Cấu trúc: S + told/asked/ordered/advised + O + (not) to + V (nguyên mẫu)
- Ví dụ trực tiếp: “Open the door, please,” she said to him.
- Ví dụ gián tiếp: She asked him to open the door.
- Ví dụ phủ định: “Don’t make noise!” the teacher told the students.
- Ví dụ gián tiếp: The teacher told the students not to make noise.
4. Bài tập mẫu và Hướng dẫn giải chi tiết
Hãy cùng thực hành chuyển đổi các câu trực tiếp sau sang gián tiếp nhé!
-
Chuyển câu sau sang câu gián tiếp:
“I bought a new phone yesterday,” said Mary.
➤ Hướng dẫn giải chi tiết:
- Xác định loại câu: Đây là câu trần thuật.
- Xác định động từ tường thuật: “said”. Ta sẽ giữ nguyên hoặc dùng “said that”.
- Thay đổi đại từ: “I” (Mary nói) → “she”.
- Lùi thì: “bought” (quá khứ đơn) → quá khứ hoàn thành “had bought”.
- Thay đổi trạng từ thời gian: “yesterday” → “the day before” hoặc “the previous day”.
➤ Đáp án: Mary said (that) she had bought a new phone the day before/the previous day.
-
Chuyển câu sau sang câu gián tiếp:
“Where do you live, Nam?” asked Mai.
➤ Hướng dẫn giải chi tiết:
- Xác định loại câu: Đây là câu hỏi Wh-question.
- Xác định động từ tường thuật: “asked”. Ta sẽ dùng “asked Nam”.
- Giữ nguyên từ để hỏi: “Where”.
- Thay đổi đại từ: “you” (chỉ Nam) → “he”.
- Lùi thì và đổi cấu trúc: Câu trực tiếp là câu hỏi (do you live), khi chuyển sang gián tiếp thành câu trần thuật và lùi thì. “do you live” (hiện tại đơn) → “he lived” (quá khứ đơn).
➤ Đáp án: Mai asked Nam where he lived.
-
Chuyển câu sau sang câu gián tiếp:
“Please don’t touch that button!” the security guard said to us.
➤ Hướng dẫn giải chi tiết:
- Xác định loại câu: Đây là câu mệnh lệnh phủ định (yêu cầu không làm gì).
- Xác định động từ tường thuật: “said to us”. Ta có thể dùng “told us” hoặc “asked us”.
- Áp dụng cấu trúc câu mệnh lệnh/yêu cầu gián tiếp phủ định: S + told/asked + O + not to + V (nguyên mẫu).
- Xác định động từ và tân ngữ: “touch that button”. “That” không đổi trong trường hợp này vì “that button” là một cụm danh từ cụ thể.
➤ Đáp án: The security guard told/asked us not to touch that button.
Lời khuyên từ cô
Các em thấy đó, ngữ pháp Tiếng Anh không hề khô khan hay khó nhằn nếu chúng ta có phương pháp học đúng đắn. Đối với Mệnh đề quan hệ và Câu gián tiếp, bí quyết là:
- Nắm chắc lý thuyết: Hiểu rõ định nghĩa, chức năng, các quy tắc lùi thì, thay đổi đại từ và trạng từ.
- Làm nhiều bài tập: Từ cơ bản đến nâng cao, làm đi làm lại các dạng bài khác nhau để quen tay và phản xạ nhanh.
- Phân tích lỗi sai: Đừng ngại sai! Mỗi lỗi sai là một cơ hội để các em hiểu sâu hơn và không mắc lại.
- Thực hành nói và viết: Cố gắng vận dụng các cấu trúc này khi nói chuyện hoặc viết văn để biến kiến thức thành kỹ năng.
Cô tin rằng với sự chăm chỉ và phương pháp học hiệu quả, các em sẽ đạt được kết quả xuất sắc trong kỳ thi sắp tới. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, đừng ngần ngại hỏi cô nhé!
Chúc các em học tốt!