🔍 Tìm kiếm thông tin tại khu vực Đà Nẵng:




Chào các em học sinh yêu quý!

HỆ THỐNG ĐỀ THI THỬ TOÁN 9 LÊN 10 – CHUYÊN ĐỀ HÀM SỐ BẬC NHẤT

Kính chào các em học sinh lớp 9 thân mến! Thầy là giáo viên chuyên luyện thi vào lớp 10, và hôm nay thầy sẽ cùng các em “mổ xẻ” một chuyên đề cực kỳ quan trọng, thường xuyên xuất hiện trong các kỳ thi tuyển sinh: đó chính là HÀM SỐ BẬC NHẤT.

Nắm vững chuyên đề này không chỉ giúp các em kiếm điểm chắc chắn mà còn tạo nền tảng vững chắc cho các kiến thức Toán học phức tạp hơn. Chúng ta hãy cùng bắt đầu nhé!

I. ÔN TẬP CÁC KIẾN THỨC CƠ BẢN VỀ HÀM SỐ BẬC NHẤT

Hàm số bậc nhất có dạng tổng quát: y = ax + b (với a ≠ 0)

  • a là hệ số góc của đường thẳng.
  • b là tung độ gốc (giao điểm của đường thẳng với trục tung).

Các kiến thức cần nhớ:

  1. Tính đồng biến, nghịch biến:
    • Nếu a > 0: Hàm số đồng biến.
    • Nếu a < 0: Hàm số nghịch biến.
  2. Đồ thị hàm số:
    • Là một đường thẳng.
    • Cắt trục tung tại điểm có tung độ là b (điểm (0, b)).
    • Để vẽ đồ thị, cần xác định ít nhất hai điểm thuộc đồ thị.
  3. Vị trí tương đối của hai đường thẳng (d): y = ax + b và (d’): y = a’x + b’:
    • (d) song song (d’) khi và chỉ khi a = a’ và b ≠ b’.
    • (d) cắt (d’) khi và chỉ khi a ≠ a’.
    • (d) trùng (d’) khi và chỉ khi a = a’ và b = b’.
    • (d) vuông góc (d’) khi và chỉ khi a · a’ = -1.
  4. Giao điểm của hai đường thẳng: Tọa độ giao điểm là nghiệm của hệ phương trình tạo bởi hai hàm số.

II. BÀI TẬP MẪU CÓ GIẢI THÍCH CHI TIẾT

Bài tập mẫu 1: Xác định hàm số bậc nhất

Đề bài: Cho đường thẳng (d) có phương trình y = ax + b. Hãy xác định các hệ số a, b biết rằng đường thẳng (d) song song với đường thẳng (d’): y = 3x – 1 và đi qua điểm A(1; 2).

Phân tích đề bài và Kế hoạch giải:

  • “song song với (d’): y = 3x – 1” ⇒ điều kiện về hệ số góc a và tung độ gốc b.
  • “đi qua điểm A(1; 2)” ⇒ điểm này thuộc đường thẳng (d), nghĩa là tọa độ của A phải thỏa mãn phương trình của (d).

Lời giải chi tiết từng bước:

  1. Bước 1: Sử dụng điều kiện song song để tìm hệ số góc a và điều kiện cho b.

    Vì đường thẳng (d): y = ax + b song song với đường thẳng (d’): y = 3x – 1, ta có điều kiện:

    a = a’ và b ≠ b’

    Trong đó, a’ = 3 và b’ = -1.

    Suy ra, a = 3 và b ≠ -1.

    Vậy phương trình của đường thẳng (d) lúc này có dạng: y = 3x + b.

  2. Bước 2: Sử dụng điều kiện đường thẳng đi qua điểm A để tìm hệ số b.

    Đường thẳng (d): y = 3x + b đi qua điểm A(1; 2). Điều này có nghĩa là khi thay x = 1 và y = 2 vào phương trình của (d), phương trình phải đúng.

    Thay x = 1, y = 2 vào y = 3x + b, ta được:

    2 = 3 · 1 + b

    2 = 3 + b

    b = 2 – 3

    b = -1

  3. Bước 3: Kiểm tra điều kiện và kết luận.

    Ở Bước 1, chúng ta đã xác định được điều kiện cần là b ≠ -1. Tuy nhiên, kết quả tính toán ở Bước 2 lại cho b = -1.

    Điều này có nghĩa là không có giá trị b nào vừa bằng -1 lại vừa khác -1. Vì vậy, không có đường thẳng (d) nào thỏa mãn đồng thời cả hai điều kiện của đề bài.

    ⇒ Kết luận: Không tồn tại đường thẳng (d) thỏa mãn yêu cầu đề bài.

    (Lưu ý của giáo viên: Đây là một “bẫy” nhỏ trong đề thi mà nhiều học sinh hay bỏ qua điều kiện b ≠ b’. Luôn phải kiểm tra điều kiện này ở bước cuối cùng nhé các em! Nếu đề bài là “cắt trục tung tại điểm có tung độ khác -1”, hoặc “đi qua điểm B(0, 5)”, thì b = 5, khi đó (d) sẽ song song (d’). Với đề bài này, chúng ta cần thẳng thắn chỉ ra là không có đường thẳng nào thỏa mãn).

    Sửa đổi đề bài để minh họa cách giải khi có lời giải:

    Đề bài mới: Cho đường thẳng (d) có phương trình y = ax + b. Hãy xác định các hệ số a, b biết rằng đường thẳng (d) song song với đường thẳng (d’): y = 3x – 1 và đi qua điểm B(0; 5).

    1. Bước 1: Tìm a và điều kiện của b. Vì (d) song song (d’) nên a = 3 và b ≠ -1.

      Phương trình (d) có dạng: y = 3x + b.

    2. Bước 2: Tìm b. Vì (d) đi qua B(0; 5), thay x = 0, y = 5 vào y = 3x + b:

      5 = 3 · 0 + b

      b = 5.

    3. Bước 3: Kiểm tra và kết luận. Ta thấy b = 5 thỏa mãn điều kiện b ≠ -1.

      Vậy hàm số cần tìm là y = 3x + 5.

Bài tập mẫu 2: Bài toán tổng hợp về đồ thị hàm số

Đề bài: Cho hai đường thẳng (d1): y = 2x + 1 và (d2): y = -x + 4.

  1. Vẽ (d1) và (d2) trên cùng mặt phẳng tọa độ Oxy.
  2. Tìm tọa độ giao điểm A của (d1) và (d2).
  3. Gọi B, C lần lượt là giao điểm của (d1) và (d2) với trục hoành. Tính diện tích tam giác ABC.

Phân tích đề bài và Kế hoạch giải:

  • Vẽ đồ thị: Cần tìm ít nhất 2 điểm cho mỗi đường thẳng (thường là giao điểm với trục tung (x=0) và trục hoành (y=0)).
  • Tìm giao điểm A: Giải phương trình hoành độ giao điểm hoặc hệ phương trình.
  • Tìm B, C: Cho y=0 trong phương trình của từng đường thẳng để tìm giao điểm với trục hoành.
  • Tính diện tích tam giác: Sử dụng công thức S = (1/2) · đáy · chiều cao. Đáy BC nằm trên trục hoành, chiều cao là khoảng cách từ A đến trục hoành (tức là giá trị tuyệt đối của tung độ điểm A).

Lời giải chi tiết từng bước:

  1. Bước a: Vẽ đồ thị.

    Với đường thẳng (d1): y = 2x + 1

    • Cho x = 0 ⇒ y = 2 · 0 + 1 = 1. Ta được điểm (0; 1).
    • Cho y = 0 ⇒ 2x + 1 = 0 ⇒ 2x = -1 ⇒ x = -1/2. Ta được điểm (-1/2; 0).

    Vẽ đường thẳng đi qua hai điểm (0; 1) và (-1/2; 0).

    Khăn Tắm, Khăn Gội, Khăn Mặt Royal Towel Sợi Cotton Mềm Mịn, Thấm Hút Tốt, Không Xổ Lông, Không Phai Màu

    💡 Gợi ý lựa chọn tốt nhất cho: Sản Phẩm Đề Xuất

    Đang có chương trình ưu đãi và giảm giá độc quyền trên Khăn Tắm, Khăn Gội, Khăn Mặt Royal Towel Sợi Cotton Mềm Mịn, Thấm Hút Tốt, Không Xổ Lông, Không Phai Màu. Khám phá ngay!

    Xem Chi Tiết & Nhận Ưu Đãi →

    Với đường thẳng (d2): y = -x + 4

    • Cho x = 0 ⇒ y = -0 + 4 = 4. Ta được điểm (0; 4).
    • Cho y = 0 ⇒ -x + 4 = 0 ⇒ x = 4. Ta được điểm (4; 0).

    Vẽ đường thẳng đi qua hai điểm (0; 4) và (4; 0).

    (Các em tự vẽ hình vào vở nhé. Đảm bảo các điểm và đường thẳng được vẽ chính xác trên hệ trục tọa độ Oxy.)

  2. Bước b: Tìm tọa độ giao điểm A của (d1) và (d2).

    Hoành độ giao điểm của (d1) và (d2) là nghiệm của phương trình:

    2x + 1 = -x + 4

    Chuyển các hạng tử chứa x về một vế, hằng số về vế kia:

    2x + x = 4 – 1

    3x = 3

    x = 1

    Thay x = 1 vào một trong hai phương trình (d1) hoặc (d2) để tìm y. Thầy sẽ thay vào (d1):

    y = 2 · 1 + 1

    y = 3

    Vậy tọa độ giao điểm A là (1; 3).

  3. Bước c: Tính diện tích tam giác ABC.

    Trước hết, ta cần tìm tọa độ của B và C.

    • Tìm tọa độ điểm B (giao điểm của (d1) với trục hoành):

      Cho y = 0 trong phương trình (d1): y = 2x + 1

      0 = 2x + 1

      2x = -1

      x = -1/2

      Vậy B có tọa độ (-1/2; 0).

    • Tìm tọa độ điểm C (giao điểm của (d2) với trục hoành):

      Cho y = 0 trong phương trình (d2): y = -x + 4

      0 = -x + 4

      x = 4

      Vậy C có tọa độ (4; 0).

    Các điểm B(-1/2; 0) và C(4; 0) đều nằm trên trục hoành. Độ dài đoạn thẳng BC là:

    BC = |xC – xB| = |4 – (-1/2)| = |4 + 1/2| = |9/2| = 9/2 (đơn vị độ dài).

    Điểm A có tọa độ (1; 3). Gọi H là hình chiếu của A lên trục hoành. Khi đó H có tọa độ (1; 0).

    Chiều cao của tam giác ABC từ đỉnh A xuống cạnh đáy BC là đoạn AH. Độ dài AH bằng giá trị tuyệt đối của tung độ điểm A.

    AH = |yA| = |3| = 3 (đơn vị độ dài).

    Diện tích tam giác ABC được tính bằng công thức:

    SABC = (1/2) · đáy · chiều cao

    SABC = (1/2) · BC · AH

    SABC = (1/2) · (9/2) · 3

    SABC = 27/4 (đơn vị diện tích).

    ⇒ Kết luận: Diện tích tam giác ABC là 27/4 đơn vị diện tích.

III. LỜI KHUYÊN TỪ THẦY

  • Nắm chắc lý thuyết: Đây là nền tảng vững chắc. Mọi dạng bài đều xuất phát từ các định nghĩa, định lý cơ bản.
  • Thực hành thường xuyên: Làm đi làm lại các dạng bài, từ dễ đến khó. Ghi chép lại các lỗi sai để rút kinh nghiệm và không mắc lại.
  • Đọc kỹ đề bài: Đừng vội vàng! Một chữ thay đổi trong đề có thể làm thay đổi hoàn toàn hướng giải và kết quả bài toán (như chúng ta đã thấy ở Bài tập mẫu 1!).
  • Trình bày sạch sẽ, khoa học: Một bài làm rõ ràng, mạch lạc không chỉ giúp các em không bị nhầm lẫn mà còn giúp giám khảo dễ dàng chấm bài và cho điểm tối đa.
  • Tự tin và bình tĩnh: Hãy tin vào khả năng của mình và giữ thái độ bình tĩnh khi làm bài thi. Áp lực có thể làm các em mắc những lỗi đáng tiếc.

Chúc các em học tốt và đạt kết quả cao nhất trong kỳ thi sắp tới!

Thân ái,

Thầy giáo chuyên luyện thi vào lớp 10.