Giải Bài Tập Toán 9 SGK Mới Trọn Bộ: Chuyên Đề Hàm Số Bậc Nhất và Đồ Thị
Chào các em học sinh yêu quý! Với kinh nghiệm luyện thi vào lớp 10 nhiều năm, thầy/cô biết rằng chuyên đề Hàm số bậc nhất và đồ thị là một trong những phần kiến thức trọng tâm, thường xuyên xuất hiện trong các đề thi tuyển sinh. Việc nắm vững lý thuyết và thực hành giải bài tập dạng này không chỉ giúp các em đạt điểm cao trong bài kiểm tra định kỳ mà còn tạo nền tảng vững chắc cho các dạng bài phức tạp hơn.
Hôm nay, thầy/cô sẽ cùng các em đi sâu vào chuyên đề này với một bài tập mẫu được giải chi tiết từng bước, giúp các em dễ dàng tra cứu, ôn tập và củng cố kiến thức một cách hiệu quả nhất. Hãy cùng bắt đầu nhé!
I. Kiến Thức Trọng Tâm Cần Nắm Vững
-
Định nghĩa hàm số bậc nhất: Hàm số bậc nhất là hàm số có dạng y = ax + b, trong đó a, b là các số cho trước và a ≠ 0.
-
Tính chất:
-
Hàm số đồng biến trên R khi a > 0.
-
Hàm số nghịch biến trên R khi a < 0.
-
-
Đồ thị của hàm số y = ax + b: Là một đường thẳng.
-
Cắt trục tung tại điểm có tung độ bằng b (điểm (0; b)).
-
Cắt trục hoành tại điểm có hoành độ bằng -b/a (điểm (-b/a; 0)).
-
Nếu b = 0, đồ thị là đường thẳng y = ax đi qua gốc tọa độ O(0; 0).
-
-
Vị trí tương đối của hai đường thẳng y = ax + b và y = a’x + b’:
-
Cắt nhau khi a ≠ a’.
-
Song song khi a = a’ và b ≠ b’.
-
Trùng nhau khi a = a’ và b = b’.
-
Vuông góc khi a ⋅ a’ = -1 (kiến thức mở rộng, rất quan trọng cho thi vào 10).
-
II. Bài Tập Mẫu và Hướng Dẫn Giải Chi Tiết
Bài tập: Cho hai hàm số bậc nhất:
(d1): y = (m – 1)x + 3
(d2): y = -2x + n + 1
-
Tìm điều kiện của m để (d1) là hàm số bậc nhất đồng biến.
-
Vẽ đồ thị hàm số y = -2x + 5 trên mặt phẳng tọa độ.
-
Tìm m và n để hai đường thẳng (d1) và (d2) song song với nhau.
-
Tìm m để (d1) đi qua điểm A(2; 5).
-
Tìm m và n để (d1) và (d2) cắt nhau tại điểm trên trục tung có tung độ bằng 4.
HƯỚNG DẪN GIẢI CHI TIẾT:
-
Tìm điều kiện của m để (d1) là hàm số bậc nhất đồng biến.
Bước 1: Xác định điều kiện để (d1) là hàm số bậc nhất.
-
Hàm số (d1): y = (m – 1)x + 3 là hàm số bậc nhất khi hệ số của x khác 0.
-
Tức là: m – 1 ≠ 0 ⇒ m ≠ 1.
Bước 2: Xác định điều kiện để (d1) là hàm số đồng biến.
-
Hàm số bậc nhất đồng biến khi hệ số của x lớn hơn 0.
-
Tức là: m – 1 > 0 ⇒ m > 1.
Bước 3: Kết luận.
-
Để (d1) là hàm số bậc nhất đồng biến, ta cần kết hợp cả hai điều kiện trên.
-
Vậy, điều kiện cần tìm là m > 1.
-
-
Vẽ đồ thị hàm số y = -2x + 5 trên mặt phẳng tọa độ.
Bước 1: Xác định hai điểm thuộc đồ thị.
-
Đồ thị hàm số y = -2x + 5 là một đường thẳng, nên ta chỉ cần xác định hai điểm mà nó đi qua.
-
Cho x = 0 ⇒ y = -2(0) + 5 = 5. Ta được điểm P(0; 5) (giao với trục tung).
-
Cho y = 0 ⇒ 0 = -2x + 5 ⇒ 2x = 5 ⇒ x = 5/2. Ta được điểm Q(5/2; 0) hay Q(2.5; 0) (giao với trục hoành).
Bước 2: Vẽ đồ thị.
-
Biểu diễn hai điểm P(0; 5) và Q(2.5; 0) trên mặt phẳng tọa độ Oxy.
-
Vẽ đường thẳng đi qua hai điểm P và Q. Đó chính là đồ thị hàm số y = -2x + 5.
(Lưu ý: Trong bài thi, các em cần trình bày hình vẽ rõ ràng, chính xác. Ở đây thầy/cô chỉ hướng dẫn các bước thực hiện.)
-
-
Tìm m và n để hai đường thẳng (d1) và (d2) song song với nhau.
Bước 1: Nêu điều kiện để hai đường thẳng song song.
💡 Gợi ý lựa chọn tốt nhất cho: Sản Phẩm Đề Xuất
Đang có chương trình ưu đãi và giảm giá độc quyền trên Xay tỏi cầm tay, Máy xay mini đa năng 3 lưỡi dao kéo tay, xay tỏi ớt hành, xay rau củ quả. Khám phá ngay!
Xem Chi Tiết & Nhận Ưu Đãi →-
Hai đường thẳng y = ax + b và y = a’x + b’ song song với nhau khi và chỉ khi a = a’ và b ≠ b’.
Bước 2: Áp dụng điều kiện vào (d1) và (d2).
-
Đường thẳng (d1): y = (m – 1)x + 3 có a = m – 1, b = 3.
-
Đường thẳng (d2): y = -2x + n + 1 có a’ = -2, b’ = n + 1.
-
Để (d1) // (d2), ta có hệ phương trình:
-
m – 1 = -2 (hệ số góc bằng nhau)
-
3 ≠ n + 1 (tung độ gốc khác nhau)
-
Bước 3: Giải hệ phương trình tìm m và n.
-
Từ m – 1 = -2 ⇒ m = -2 + 1 ⇒ m = -1.
-
Từ 3 ≠ n + 1 ⇒ 3 – 1 ≠ n ⇒ n ≠ 2.
Bước 4: Kết luận.
-
Vậy, để (d1) và (d2) song song với nhau, điều kiện là m = -1 và n ≠ 2.
-
-
Tìm m để (d1) đi qua điểm A(2; 5).
Bước 1: Nêu điều kiện để một đường thẳng đi qua một điểm.
-
Một điểm thuộc đồ thị hàm số khi tọa độ của điểm đó thỏa mãn phương trình của hàm số.
Bước 2: Thay tọa độ điểm A vào phương trình (d1).
-
Điểm A(2; 5) có x = 2 và y = 5.
-
Phương trình (d1) là y = (m – 1)x + 3.
-
Thay x = 2, y = 5 vào (d1): 5 = (m – 1)(2) + 3.
Bước 3: Giải phương trình tìm m.
-
5 = 2m – 2 + 3
-
5 = 2m + 1
-
2m = 5 – 1
-
2m = 4
-
m = 2.
Bước 4: Kiểm tra điều kiện hàm số bậc nhất (nếu có).
-
Với m = 2, hệ số của x là m – 1 = 2 – 1 = 1 ≠ 0. Vậy (d1) vẫn là hàm số bậc nhất.
Bước 5: Kết luận.
-
Vậy, để (d1) đi qua điểm A(2; 5), ta cần m = 2.
-
-
Tìm m và n để (d1) và (d2) cắt nhau tại điểm trên trục tung có tung độ bằng 4.
Bước 1: Xác định tọa độ giao điểm.
-
Giao điểm trên trục tung có hoành độ x = 0. Tung độ bằng 4, vậy giao điểm là M(0; 4).
-
Để hai đường thẳng cắt nhau tại điểm M(0; 4), thì điểm M phải thuộc cả hai đường thẳng (d1) và (d2).
Bước 2: Kiểm tra điều kiện với (d1).
-
Phương trình (d1): y = (m – 1)x + 3. Hệ số tự do b = 3.
-
Giao điểm của (d1) với trục tung là (0; 3).
-
Theo đề bài, giao điểm trên trục tung phải có tung độ bằng 4. Điều này có nghĩa là (d1) phải cắt trục tung tại (0; 4).
-
Tuy nhiên, 3 ≠ 4.
-
⇒ Không có giá trị của m nào để đường thẳng (d1) cắt trục tung tại điểm có tung độ bằng 4.
-
Vì vậy, hai đường thẳng (d1) và (d2) không thể cắt nhau tại điểm trên trục tung có tung độ bằng 4 với phương trình (d1) đã cho.
Bước 3: Kết luận.
-
Dựa trên phân tích, không tồn tại giá trị của m và n để hai đường thẳng (d1) và (d2) cắt nhau tại điểm trên trục tung có tung độ bằng 4 với phương trình (d1) cố định y = (m-1)x + 3. Đây có thể là một câu hỏi bẫy để kiểm tra sự hiểu biết của học sinh về tung độ gốc (hệ số b).
-
Do đó, không có cặp giá trị (m, n) nào thỏa mãn yêu cầu của bài toán này.
-
Thầy/cô hy vọng bài hướng dẫn chi tiết này sẽ giúp các em củng cố kiến thức về hàm số bậc nhất và đồ thị, đồng thời rèn luyện kỹ năng giải các dạng bài tập quan trọng. Hãy luôn chăm chỉ và đừng ngại hỏi nếu có bất kỳ thắc mắc nào nhé!