🔍 Tìm kiếm thông tin tại khu vực Đà Nẵng:




Chào các em học sinh yêu quý của thầy/cô!

Thầy/cô rất vui được đồng hành cùng các em trong hành trình khám phá môn Lịch sử và Địa lý 8 – một môn học vô cùng thú vị và bổ ích, giúp chúng ta hiểu hơn về quá khứ hào hùng của dân tộc và thế giới, cũng như những đặc điểm độc đáo của mảnh đất quê hương.

Chương trình Lịch sử Việt Nam Lớp 8 theo sách giáo khoa Chân trời sáng tạo sẽ đưa các em trở về những giai đoạn đầy biến động nhưng cũng vô cùng oanh liệt của dân tộc ta. Để giúp các em nắm vững kiến thức, làm bài tập hiệu quả và tự tin hơn trong các kỳ thi, thầy/cô đã biên soạn bài hướng dẫn giải chi tiết này. Chúng ta sẽ cùng nhau phân tích từng câu hỏi, từng bước một, để bất kỳ em nào cũng có thể hiểu bài và tự mình chinh phục kiến thức.

Hãy cùng bắt đầu nhé!

Chủ đề: Việt Nam từ nửa sau thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX

Đây là giai đoạn lịch sử quan trọng, đánh dấu sự xâm lược của thực dân Pháp và cuộc đấu tranh kiên cường của nhân dân ta để bảo vệ độc lập, tự do. Chúng ta sẽ tập trung vào các kiến thức và bài tập xoay quanh bối cảnh Việt Nam trước khi Pháp xâm lược, quá trình Pháp đánh chiếm, các phong trào kháng chiến tiêu biểu và chính sách khai thác thuộc địa của Pháp.

A. Kiến thức trọng tâm cần nhớ

  • Bối cảnh Việt Nam giữa thế kỉ XIX: Triều Nguyễn suy yếu, xã hội khủng hoảng, mâu thuẫn giai cấp gay gắt.
  • Quá trình Pháp xâm lược Việt Nam (1858-1884): Đà Nẵng, Gia Định, Nam Kì, Bắc Kì.
  • Phong trào kháng chiến chống Pháp cuối thế kỉ XIX: Phong trào Cần Vương, khởi nghĩa Yên Thế.
  • Chính sách khai thác thuộc địa lần thứ nhất của thực dân Pháp (cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX) về kinh tế, văn hóa, xã hội.
  • Phong trào yêu nước đầu thế kỉ XX: Phong trào Đông Du, Duy Tân, Đông Kinh Nghĩa Thục.

B. Bài tập mẫu và hướng dẫn giải chi tiết

Bài tập mẫu 1: Trình bày quá trình thực dân Pháp xâm lược Việt Nam từ năm 1858 đến năm 1884. Phân tích nguyên nhân thất bại của Triều Nguyễn trong việc bảo vệ độc lập dân tộc.
  1. Bước 1: Đọc kĩ đề bài và xác định yêu cầu.

    • Yêu cầu 1: Trình bày quá trình thực dân Pháp xâm lược Việt Nam (từ 1858-1884).
    • Yêu cầu 2: Phân tích nguyên nhân thất bại của Triều Nguyễn trong việc bảo vệ độc lập dân tộc.
    • Đây là dạng câu hỏi tổng hợp kiến thức, yêu cầu vừa tái hiện sự kiện vừa phân tích.
  2. Bước 2: Huy động kiến thức liên quan.

    • Về quá trình Pháp xâm lược: Nhớ lại các mốc thời gian, địa điểm, sự kiện chính (Đà Nẵng, Gia Định, Nam Kì, Bắc Kì, các hiệp ước kí với Pháp).
    • Về thất bại của Triều Nguyễn: Nhớ lại thái độ, đường lối đối phó của Triều Nguyễn trước sự xâm lược của Pháp.
  3. Bước 3: Lập dàn ý/Kế hoạch trả lời.

    • Phần 1: Quá trình Pháp xâm lược.
      • 1858: Pháp tấn công Đà Nẵng.
      • 1859: Pháp đánh Gia Định.
      • 1862: Triều Nguyễn kí Hiệp ước Nhâm Tuất (nhường 3 tỉnh miền Đông Nam Kì).
      • 1867: Pháp chiếm 3 tỉnh miền Tây Nam Kì.
      • 1873: Pháp đánh Bắc Kì lần 1, kí Hiệp ước Giáp Tuất (1874).
      • 1882: Pháp đánh Bắc Kì lần 2.
      • 1883-1884: Kí các Hiệp ước Hác-măng và Pa-tơ-nốt, Việt Nam trở thành nước thuộc địa nửa phong kiến.
    • Phần 2: Nguyên nhân thất bại của Triều Nguyễn.
      • Đường lối kháng chiến bảo thủ, sai lầm (chủ trương hòa hoãn, nhượng bộ).
      • Thiếu quyết tâm kháng chiến triệt để, không dựa vào dân.
      • Nội bộ triều đình chia rẽ.
      • Sự chênh lệch về vũ khí, trang bị.
  4. Bước 4: Trình bày câu trả lời chi tiết.

    a. Quá trình thực dân Pháp xâm lược Việt Nam (1858-1884):

    1. 1858: Ngày 01/9/1858, liên quân Pháp – Tây Ban Nha nổ súng tấn công cửa biển Đà Nẵng, mở đầu cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam. Tuy nhiên, vấp phải sự kháng cự quyết liệt của quân dân ta, chúng bị cầm chân tại Đà Nẵng trong một thời gian dài.
    2. 1859: Bị sa lầy ở Đà Nẵng, Pháp chuyển hướng tấn công vào Gia Định (tháng 2/1859) với ý đồ chiếm vựa lúa của Nam Kì và uy hiếp kinh đô Huế.
    3. 1862: Với áp lực quân sự và thái độ bạc nhược của Triều Nguyễn, Triều đình buộc phải kí Hiệp ước Nhâm Tuất (05/6/1862), nhượng cho Pháp ba tỉnh miền Đông Nam Kì (Gia Định, Định Tường, Biên Hòa) và đảo Côn Lôn.
    4. 1867: Lợi dụng tình hình Triều Nguyễn đàn áp các cuộc khởi nghĩa của nhân dân, Pháp tiếp tục chiếm ba tỉnh miền Tây Nam Kì (Vĩnh Long, An Giang, Hà Tiên) mà không tốn một viên đạn, hoàn thành việc chiếm đóng Nam Kì.
    5. 1873-1874: Pháp đánh chiếm Bắc Kì lần thứ nhất (1873). Sau khi chiếm được Hà Nội, Pháp bị quân dân ta đánh trả quyết liệt và tướng Pháp Gác-ni-ê bị giết. Triều Nguyễn kí Hiệp ước Giáp Tuất (1874), công nhận Nam Kì là đất của Pháp.
    6. 1882-1884: Pháp đánh chiếm Bắc Kì lần thứ hai (1882). Tướng Pháp Ri-vi-e bị giết tại trận Cầu Giấy (1883). Tuy nhiên, Triều Nguyễn vẫn không kiên quyết kháng chiến. Năm 1883, Pháp buộc Triều Nguyễn kí Hiệp ước Hác-măng, biến Việt Nam thành đất bảo hộ của Pháp. Năm 1884, Triều Nguyễn tiếp tục kí Hiệp ước Pa-tơ-nốt, chính thức biến Việt Nam thành một nước thuộc địa nửa phong kiến.

    b. Nguyên nhân thất bại của Triều Nguyễn trong việc bảo vệ độc lập dân tộc:

    1. Đường lối đối ngoại và kháng chiến lạc hậu, sai lầm: Triều Nguyễn chủ trương “thủ hiểm”, hòa hoãn, nhượng bộ với Pháp, không dám phát động toàn dân kháng chiến mà chỉ chống cự yếu ớt. Đặc biệt là tư tưởng “khai tử đất đai” để giữ ngai vàng đã khiến triều đình dần dần mất hết chủ quyền.
    2. Thái độ bạc nhược, thiếu quyết tâm: Các vua Nguyễn thiếu ý chí kiên quyết bảo vệ chủ quyền, thường xuyên kí các hiệp ước cắt đất, cầu hòa với Pháp dù nhân dân vẫn kiên cường chống giặc.
    3. Chính sách nội trị bảo thủ, phản động: Triều Nguyễn thi hành chính sách bế quan tỏa cảng, cấm đạo, đàn áp các phong trào cải cách, khiến đất nước suy yếu, lòng dân không yên, mâu thuẫn xã hội gay gắt, làm suy giảm sức mạnh tổng hợp của dân tộc khi đối phó với kẻ thù.
    4. Nội bộ triều đình chia rẽ: tồn tại hai phe chủ chiến và chủ hòa, gây ra sự thiếu nhất quán trong đường lối đối phó với Pháp.
    5. Sự chênh lệch về vũ khí, trang bị: Quân đội Triều Nguyễn lạc hậu về vũ khí so với quân đội Pháp hiện đại. Tuy nhiên, đây chỉ là yếu tố phụ, quan trọng hơn là yếu tố chủ quan từ triều đình.
  5. Bước 5: Kiểm tra lại và hoàn thiện.

    Sét khay kèm vỉ lưới lọc dầu inox 304 Size to 22cm. loại bỏ dầu thừa hiệu qoả

    💡 Gợi ý lựa chọn tốt nhất cho: Sản Phẩm Đề Xuất

    Đang có chương trình ưu đãi và giảm giá độc quyền trên Sét khay kèm vỉ lưới lọc dầu inox 304 Size to 22cm. loại bỏ dầu thừa hiệu qoả. Khám phá ngay!

    Xem Chi Tiết & Nhận Ưu Đãi →

    • Kiểm tra xem đã trả lời đủ cả hai yêu cầu của đề bài chưa.
    • Các mốc thời gian, sự kiện, tên hiệp ước đã chính xác chưa.
    • Cách diễn đạt có rõ ràng, mạch lạc không.
    • Đảm bảo các luận điểm phân tích có dẫn chứng và lập luận chặt chẽ.
Bài tập mẫu 2: Trình bày những chính sách khai thác thuộc địa lần thứ nhất của thực dân Pháp ở Việt Nam và nhận xét về mục đích của những chính sách này.
  1. Bước 1: Đọc kĩ đề bài và xác định yêu cầu.

    • Yêu cầu 1: Trình bày những chính sách khai thác thuộc địa lần thứ nhất của thực dân Pháp ở Việt Nam.
    • Yêu cầu 2: Nhận xét về mục đích của những chính sách này.
    • Đây là dạng câu hỏi yêu cầu tái hiện kiến thức và sau đó là phân tích, đánh giá.
  2. Bước 2: Huy động kiến thức liên quan.

    • Nhớ lại các lĩnh vực mà Pháp tập trung khai thác: nông nghiệp, công nghiệp, giao thông vận tải, thương nghiệp, tài chính.
    • Nắm rõ bản chất của chính sách thực dân.
  3. Bước 3: Lập dàn ý/Kế hoạch trả lời.

    • Phần 1: Chính sách khai thác thuộc địa.
      • Nông nghiệp: Cướp ruộng đất, độc canh lúa.
      • Công nghiệp: Khai mỏ, sản xuất xi măng, gạch ngói, xay xát gạo (chủ yếu là công nghiệp phục vụ chính quốc và khai thác tài nguyên).
      • Giao thông vận tải: Xây dựng đường bộ, đường sắt (phục vụ mục đích quân sự và khai thác).
      • Thương nghiệp: Độc quyền ngoại thương, đánh thuế nặng.
      • Tài chính: Đặt nhiều loại thuế.
    • Phần 2: Mục đích.
      • Vơ vét tối đa tài nguyên, của cải.
      • Biến Việt Nam thành thị trường tiêu thụ hàng hóa và nơi cung cấp nguyên liệu, nhân công rẻ mạt.
      • Phục vụ lợi ích của tư bản Pháp.
  4. Bước 4: Trình bày câu trả lời chi tiết.

    a. Những chính sách khai thác thuộc địa lần thứ nhất của thực dân Pháp ở Việt Nam (cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX):

    1. Về nông nghiệp:
      • Pháp chiếm đoạt ruộng đất của nông dân lập thành các đồn điền lớn (cao su, cà phê, chè…), đặc biệt là ở Nam Kì.
      • Đẩy mạnh việc độc canh cây lúa, biến Việt Nam thành vựa lúa cung cấp cho chính quốc và thị trường thế giới, trong khi đời sống nông dân vô cùng khó khăn.
      • Thực hiện chính sách địa tô cao, bóc lột sức lao động của nông dân.
    2. Về công nghiệp:
      • Tập trung khai thác các nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú như than (mỏ Hòn Gai, Cẩm Phả), thiếc, kẽm… phục vụ cho công nghiệp chính quốc.
      • Phát triển một số ngành công nghiệp nhẹ (chế biến gạo, dệt, xi măng, gạch ngói…) nhưng ở quy mô nhỏ, chủ yếu phục vụ nhu cầu tại chỗ của bộ máy cai trị và xuất khẩu nguyên liệu thô.
      • Hầu hết các nhà máy đều do tư bản Pháp nắm giữ.
    3. Về giao thông vận tải:
      • Xây dựng hệ thống đường bộ, đường sắt (như tuyến Hà Nội – Hải Phòng, Sài Gòn – Mỹ Tho…), bến cảng (Hải Phòng, Sài Gòn…) nhằm mục đích quân sự, đàn áp các cuộc khởi nghĩa và vận chuyển hàng hóa, tài nguyên về Pháp.
    4. Về thương nghiệp:
      • Pháp độc quyền về ngoại thương, nắm quyền kiểm soát thị trường Việt Nam. Hàng hóa Pháp được độc quyền tiêu thụ với giá cao.
      • Đánh thuế nặng vào các mặt hàng xuất nhập khẩu và các loại thuế khác để tăng nguồn thu cho ngân sách của chính quyền thực dân.
    5. Về tài chính:
      • Thiết lập hệ thống thuế khóa hà khắc, với hàng trăm thứ thuế khác nhau (thuế thân, thuế ruộng, thuế muối, thuế rượu, thuốc phiện…).
      • Phát hành tiền giấy, thành lập Ngân hàng Đông Dương để kiểm soát toàn bộ nền tài chính.

    b. Nhận xét về mục đích của những chính sách khai thác thuộc địa này:

    Mục đích chung và xuyên suốt của các chính sách khai thác thuộc địa của thực dân Pháp là vơ vét tối đa nguồn tài nguyên thiên nhiên, sức lao động và của cải vật chất của Việt Nam để làm giàu cho chính quốc. Cụ thể:

    • Biến Việt Nam thành thị trường tiêu thụ hàng hóa: Hàng hóa sản xuất tại Pháp được nhập khẩu và tiêu thụ tại Việt Nam với giá cao.
    • Biến Việt Nam thành nơi cung cấp nguyên liệu và nhân công rẻ mạt: Các tài nguyên khoáng sản, nông sản được khai thác triệt để và vận chuyển về Pháp. Người dân Việt Nam bị bóc lột sức lao động với tiền công rẻ mạt.
    • Phục vụ lợi ích của giai cấp tư bản Pháp: Tất cả các ngành kinh tế, từ nông nghiệp, công nghiệp đến thương nghiệp, giao thông vận tải đều được tổ chức và vận hành nhằm phục vụ cho mục tiêu làm giàu của các nhà tư bản Pháp.
    • Những chính sách này đã làm cho nền kinh tế Việt Nam bị biến dạng, què quặt, phụ thuộc hoàn toàn vào Pháp, kìm hãm sự phát triển của các ngành kinh tế nội địa và đẩy nhân dân Việt Nam vào cảnh bần cùng.
  5. Bước 5: Kiểm tra lại và hoàn thiện.

    • Đảm bảo đã liệt kê đầy đủ các lĩnh vực khai thác và các chính sách cụ thể trong từng lĩnh vực.
    • Phần nhận xét về mục đích đã làm nổi bật bản chất bóc lột của chủ nghĩa thực dân chưa.
    • Kiểm tra cấu trúc câu, từ ngữ để bài làm mạch lạc, rõ ràng.

Lời kết từ thầy/cô

Các em thân mến, việc học Lịch sử không chỉ là ghi nhớ các sự kiện mà quan trọng hơn là phải hiểu được bản chất, nguyên nhân, hệ quả của chúng. Khi giải bài tập, hãy luôn đọc kỹ đề, xác định rõ yêu cầu, và vận dụng kiến thức một cách linh hoạt.

Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, đừng ngần ngại hỏi thầy/cô hoặc bạn bè nhé. Thầy/cô tin rằng với sự chăm chỉ và phương pháp học tập đúng đắn, các em sẽ đạt được kết quả tốt nhất!

Chúc các em học tốt!