HƯỚNG DẪN SOẠN BÀI: BÀI HỌC ĐƯỜNG ĐỜI ĐẦU TIÊN
Chào các em học sinh! Cô là giáo viên Ngữ văn. Hôm nay cô sẽ hướng dẫn các em soạn bài “Bài học đường đời đầu tiên” (Trích Dế Mèn phiêu lưu ký của nhà văn Tô Hoài) theo đúng định hướng chương trình sách giáo khoa Kết nối tri thức với cuộc sống (Ngữ văn 6, Tập 1, Bài 1: Tôi và các bạn). Các em hãy đọc kỹ từng phần để nắm vững kiến thức và hoàn thành bài ghi chép thật chuẩn xác nhé!
I. TÌM HIỂU CHUNG
- Tác giả: Tô Hoài (1920 – 2014), tên thật là Nguyễn Sen, là nhà văn nổi tiếng với nhiều tác phẩm viết cho thiếu nhi. Phong cách sáng tác của ông sinh động, giàu vốn sống và am hiểu văn hóa, sinh hoạt của nhiều vùng miền.
- Tác phẩm: Đoạn trích “Bài học đường đời đầu tiên” nằm ở chương I của truyện dài “Dế Mèn phiêu lưu ký” (xuất bản năm 1941).
- Thể loại: Truyện đồng thoại (thể loại truyện có nhân vật là các loài vật đã được nhân hóa).
- Ngôi kể: Ngôi thứ nhất (nhân vật “tôi” – Dế Mèn tự kể lại câu chuyện của chính mình).
II. TRẢI NGHIỆM CÙNG VĂN BẢN (ĐỌC VÀ TRẢ LỜI CÂU HỎI TRONG KHI ĐỌC)
Câu 1 (Trang 13 SGK Ngữ văn 6 Tập 1): Dế Mèn tự mô tả ngoại hình của mình như thế nào?
Trả lời: Dế Mèn tự tả ngoại hình rất chi tiết: Đôi càng mẫm bóng; những cái vuốt ở chân, ở khoeo cứng dần và nhọn sắc; đôi cánh dài tận đuôi; đầu to và nổi từng mảng; răng đen nhánh, cắm cập vào nhau như hai lưỡi liềm máy; râu dài và uốn cong hùng dũng.
Câu 2 (Trang 15 SGK Ngữ văn 6 Tập 1): Chuyện gì đã xảy ra với Dế Choắt và do ai gây ra?
Trả lời: Dế Choắt bị chị Cốc mổ đến kiệt sức và qua đời. Nguyên nhân trực tiếp là do Dế Mèn bày trò cất tiếng hát trêu chọc chị Cốc rồi chui tọt vào hang, khiến chị Cốc hiểu nhầm và trút giận lên Dế Choắt.
III. SUY NGẪM VÀ PHẢN HỒI (RÈN LUYỆN BÀI TẬP SGK TRANG 18)
Câu 1 (Trang 18 SGK Ngữ văn 6 Tập 1): Nhân vật “tôi” trong đoạn trích là ai? Việc lựa chọn ngôi kể này có tác dụng gì?
Trả lời:
- Nhân vật “tôi” trong đoạn trích chính là Dế Mèn.
- Tác dụng của ngôi kể thứ nhất: Giúp câu chuyện trở nên chân thực, sinh động; thể hiện trực tiếp tâm tư, tình cảm, sự hối hận sâu sắc của nhân vật Dế Mèn khi tự kể lại sai lầm của chính mình.
Câu 2 (Trang 18 SGK Ngữ văn 6 Tập 1): Tìm những chi tiết miêu tả ngoại hình, hành động, ngôn ngữ và suy nghĩ của Dế Mèn. Từ đó, em hãy nhận xét về tính cách của nhân vật này.
![[SIÊU TO, CAO CẤP] Giấy vệ sinh treo tường TopGia thùng 10 12 8 6 bịch đa sắc, combo tiết kiệm 1280 tờ](https://media.canva.com/1/image-placeholder.png)
💡 Gợi ý lựa chọn tốt nhất cho: Sản Phẩm Đề Xuất
Đang có chương trình ưu đãi và giảm giá độc quyền trên [SIÊU TO, CAO CẤP] Giấy vệ sinh treo tường TopGia thùng 10 12 8 6 bịch đa sắc, combo tiết kiệm 1280 tờ. Khám phá ngay!
Xem Chi Tiết & Nhận Ưu Đãi →Trả lời:
- Ngoại hình: Càng mẫm bóng, vuốt nhọn sắc, cánh dài tận đuôi, đầu to và bướng, răng đen nhánh, râu uốn cong. (Thể hiện vẻ đẹp cường tráng, khỏe mạnh).
- Hành động: Co cống chân đạp phanh phách vào cỏ, đi đứng oai vệ, nhún nhảy, cà khịa với tất cả hàng xóm (quát chị Cào Cào, đá anh Bọ Ngựa), trêu chọc chị Cốc.
- Ngôn ngữ & Suy nghĩ: Gọi Dế Choắt là “chú mày” với giọng điệu khinh khỉnh, tự coi mình là “kẻ đứng đầu thiên hạ”, xem thường sự yếu ớt của Dế Choắt.
- Nhận xét tính cách: Dế Mèn là một chú dế kiêu ngạo, tự phụ, xấc xược, hung hăng, thích thể hiện nhưng lại thiếu suy nghĩ và thiếu trách nhiệm.
Câu 3 (Trang 18 SGK Ngữ văn 6 Tập 1): Thái độ của Dế Mèn đối với Dế Choắt thể hiện như thế nào?
Trả lời:
- Dế Mèn đặt tên cho bạn là “Dế Choắt” nhằm giễu cợt ngoại hình gầy gộc, xấu xí.
- Thái độ luôn coi thường, cửa trên, coi Dế Choắt là kẻ yếu đuối, ăn xổi ở thì.
- Khi Dế Choắt nhờ đào một cái ngách sang hang Dế Mèn để phòng khi có sự cố, Dế Mèn đã thẳng thừng từ chối và mắng mọt Dế Choắt bằng lời lẽ hợm hĩnh.
Câu 4 (Trang 18 SGK Ngữ văn 6 Tập 1): Dế Mèn đã gây ra tai họa gì cho Dế Choắt? Diễn biến tâm trạng của Dế Mèn sau khi gây ra tai họa?
Trả lời:
- Tai họa: Dế Mèn vô cớ trêu chọc chị Cốc rồi sợ hãi chui sâu vào hang. Chị Cốc nghi ngờ Dế Choắt và mổ Dế Choắt đến chết.
- Diễn biến tâm trạng Dế Mèn:
- Ban đầu: Đắc ý, tự hào vì trò trêu chọc dại chuột.
- Khi tai họa xảy ra: Sợ hãi, nằm xấp xõm thu mình trong hang, không dám ra cứu bạn.
- Khi chị Cốc bay đi: Hoảng hốt, hốt hoảng bò sang xem tình hình Dế Choắt.
- Khi Dế Choắt chết: Hối hận sâu sắc, ân hận, bàng hoàng và thương xót bạn. Dế Mèn chôn cất Dế Choắt và đứng suy ngẫm trước mộ bạn.
Câu 5 (Trang 18 SGK Ngữ văn 6 Tập 1): Dế Mèn đã rút ra được bài học gì sau cái chết của Dế Choắt?
Trả lời: Bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn là: Ở đời mà có thói hung hăng, bốc đồng, làm việc không biết suy tính thì sớm muộn cũng mang họa vào mình, và còn gây tai họa cho những người xung quanh.
Câu 6 (Trang 18 SGK Ngữ văn 6 Tập 1): Theo em, đặc điểm của thể loại truyện đồng thoại được thể hiện như thế nào trong văn bản này?
Trả lời:
- Lực lượng nhân vật: Là các loài vật nhỏ bé trong tự nhiên (Dế Mèn, Dế Choắt, chị Cốc, Bọ Ngựa…).
- Nghệ thuật nhân hóa: Các nhân vật mang đặc tính sinh học của loài vật nhưng lại có suy nghĩ, hành động, ngôn ngữ, cử chỉ và tính cách như con người.
- Bài học giáo dục: Câu chuyện loài vật nhưng gửi gắm bài học ứng xử, đạo đức sâu sắc cho con người (đặc biệt là lứa tuổi học sinh).
IV. TỔNG KẾT BÀI HỌC
- Nghệ thuật:
- Miêu tả loài vật chính xác, sinh động, giàu hình ảnh.
- Sử dụng thành công phép nhân hóa và ngôi kể thứ nhất tự nhiên, chân thực.
- Ngôn ngữ tác phẩm giàu tính tạo hình và biểu cảm.
- Nội dung:
- Đoạn trích kể về bài học đắt giá của Dế Mèn do tính kiêu ngạo, bốc đồng gây ra cái chết thương tâm cho Dế Choắt.
- Gửi gắm thông điệp: Sống ở đời cần phải khiêm tốn, không được hung hăng coi thường người khác, luôn biết suy nghĩ trước khi hành động để không làm tổn thương người xung quanh.