HƯỚNG DẪN GIẢI CHI TIẾT BÀI TẬP CHỦ ĐỀ: NĂNG LƯỢNG VÀ SỰ BIẾN ĐỔI
SÁCH GIÁO KHOA KHOA HỌC TỰ NHIÊN 6 – KẾT NỐI TRÍ THỨC VỚI CUỘC SỐNG
Chào các em học sinh! Thầy/cô rất vui được đồng hành cùng các em trong bài hướng dẫn giải chi tiết các bài tập thuộc Chương IX: Năng lượng và sự biến đổi (Bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống). Hướng dẫn này được trình bày chi tiết từng bước, đúng chuẩn kiến thức trong sách giáo khoa để các em dễ dàng tiếp thu, đối chiếu và ghi chép bài làm một cách chuẩn xác nhất.
I. TÓM TẮT KIẾN THỨC TRỌNG TÂM CẦN NHỚ
- Năng lượng: Mọi hoạt động hằng ngày đều cần năng lượng. Năng lượng đặc trưng cho khả năng tác dụng lực.
- Các dạng năng lượng:
- Động năng: Năng lượng do chuyển động mà có.
- Thế năng hấp dẫn: Năng lượng vật có được khi ở một độ cao so với mặt đất.
- Thế năng đàn hồi: Năng lượng của vật bị biến dạng đàn hồi.
- Hóa năng, Nhiệt năng, Điện năng, Năng lượng ánh sáng, Năng lượng âm thanh.
- Năng lượng có ích và năng lượng hao phí: Khi năng lượng truyền từ vật này sang vật khác hoặc chuyển hóa từ dạng này sang dạng khác luôn xuất hiện phần năng lượng có ích (phục vụ mục đích sử dụng) và phần năng lượng hao phí (không phục vụ mục đích sử dụng).
- Năng lượng tái tạo: Năng lượng từ nguồn liên tục được bổ sung như năng lượng mặt trời, năng lượng gió, năng lượng nước, năng lượng sinh khối…
II. HƯỚNG DẪN GIẢI CHI TIẾT BÀI TẬP SÁCH GIÁO KHOA
Bài 46: Năng lượng và tác dụng của năng lượng
Bài tập 1: Tại sao khi gió thổi mạnh, cành cây bị đung đung, lá cây bị rơi xuống? Năng lượng của gió đã gây ra tác dụng gì?
Phương pháp giải: Nhận biết năng lượng thông qua các biểu hiện làm biến đổi trạng thái chuyển động hoặc biến dạng của vật.
Lời giải chi tiết từng bước:
- Bước 1: Phân tích trạng thái của cây khi có gió. Gió chuyển động mang theo năng lượng gọi là động năng của không khí.
- Bước 2: Khi gió thổi vào cành cây và lá cây, động năng của gió đã tác dụng lực đẩy lên cành cây và lá cây.
- Bước 3: Lực đẩy này làm cho cành cây bị đung đung (thay đổi trạng thái chuyển động) và làm cuống lá bị đứt khiến lá cây rơi xuống.
- Kết luận: Năng lượng của gió đã tác dụng lực lên cây, làm biến đổi chuyển động của cành cây và lá cây.
Bài 47: Một số dạng năng lượng
Bài tập 2: Hãy chỉ ra các dạng năng lượng có trong các trường hợp sau:
a) Quả bóng đang lăn trên sàn nhà.
b) Đèn pin đang thắp sáng.
c) Quả dừa đang ở trên cành cây cao.
Phương pháp giải: Dựa vào đặc điểm của từng dạng năng lượng đã học để phân loại.
Lời giải chi tiết từng bước:
- Trường hợp a: Quả bóng đang chuyển động trên sàn nhà nên có Động năng.
- Trường hợp b: Trong viên pin của đèn pin lưu trữ Hóa năng. Khi đèn pin sáng, hóa năng chuyển hóa thành Điện năng, rồi tiếp tục chuyển hóa thành Năng lượng ánh sáng và một phần Nhiệt năng (làm đèn nóng lên).
- Trường hợp c: Quả dừa đang đứng yên ở một vị trí trên cao so với mặt đất nên sở hữu Thế năng hấp dẫn.
Bài 49: Năng lượng hao phí và năng lượng có ích
Bài tập 3: Khi sử dụng xe máy để di chuyển trên đường, năng lượng do xăng bị đốt cháy cung cấp sinh ra những dạng năng lượng nào? Đâu là năng lượng có ích, đâu là năng lượng hao phí?
Phương pháp giải: Xác định rõ mục đích sử dụng của thiết bị/phương tiện để phân biệt năng lượng có ích và hao phí.
Lời giải chi tiết từng bước:
- Bước 1: Xác định nguồn năng lượng ban đầu. Khi xe chạy, hóa năng trong xăng được đốt cháy chuyển hóa thành các dạng năng lượng khác.
- Bước 2: Liệt kê các dạng năng lượng tạo ra khi xe hoạt động: Cơ năng (mô tô lăn bánh), Nhiệt năng (động cơ nóng lên), Năng lượng âm thanh (tiếng nổ của động cơ), Năng lượng ánh sáng (đèn xe sáng).
- Bước 3: Phân loại năng lượng:
- Năng lượng có ích: Cơ năng (giúp xe di chuyển trên đường) và Năng lượng ánh sáng (giúp người lái xe quan sát đường vào ban đêm).
- Năng lượng hao phí: Nhiệt năng làm nóng máy tỏa ra môi trường và Năng lượng âm thanh (tiếng ồn động cơ).
Bài 50 & 51: Năng lượng tái tạo và Tiết kiệm năng lượng
Bài tập 4: Tại sao chúng ta cần phải ưu tiên sử dụng các nguồn năng lượng tái tạo thay thế cho các nguồn nhiên liệu hóa thạch (than đá, dầu mỏ)?
Phương pháp giải: So sánh đặc điểm của năng lượng tái tạo và nhiên liệu hóa thạch về mặt trữ lượng và ảnh hưởng tới môi trường.
Lời giải chi tiết từng bước:
- Nguyên nhân 1 (Trữ lượng): Nhiên liệu hóa thạch (than đá, dầu mỏ) là nguồn năng lượng không tái tạo, phải mất hàng triệu năm mới hình thành và đang ngày càng cạn kiệt do con người khai thác quá mức. Trong khi đó, năng lượng tái tạo (mặt trời, gió, nước) là vô tận và liên tục được thiên nhiên bổ sung.
- Nguyên nhân 2 (Môi trường): Việc đốt cháy nhiên liệu hóa thạch thải ra lượng lớn khí nhà kính (CO2) gây biến đổi khí hậu, ô nhiễm không khí. Ngược lại, năng lượng tái tạo là năng lượng sạch, không gây ô nhiễm môi trường.
- Kết luận: Sử dụng năng lượng tái tạo giúp đảm bảo an ninh năng lượng cho tương lai và bảo vệ môi trường sống của Trái Đất.
III. LỜI KHUYÊN DÀNH CHO HỌC SINH
Để học tốt chương “Năng lượng và sự biến đổi” môn Khoa học tự nhiên 6 sách Kết nối tri thức, các em nên:
- Quan sát thực tế các hiện tượng xung quanh nhà và lớp học để nhận biết sự biến đổi năng lượng.
- Luôn đặt câu hỏi: “Mục đích sử dụng thiết bị này là gì?” để xác định đúng năng lượng có ích và năng lượng hao phí.
- Rèn luyện thói quen tiết kiệm năng lượng ngay từ những hành động nhỏ nhất như tắt đèn, tắt quạt khi ra khỏi phòng.