HƯỚNG DẪN SOẠN BÀI: BẦY CHIM CHÌA VÔI
(Bài 1: Bầu trời tuổi thơ – Sách giáo khoa Ngữ văn 7 Tập 1 – Kết nối tri thức với cuộc sống)
Chào các em học sinh! Cô rất vui được đồng hành cùng các em trong bài học đầu tiên của chương trình Ngữ văn 7 bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống. Dưới đây là bài hướng dẫn soạn bài chi tiết, đầy đủ và chuẩn xác nhất tác phẩm “Bầy chim chìa vôi” của nhà văn Nguyễn Quang Thiều. Các em có thể theo dõi từng bước để chuẩn bị bài mới cũng như ghi chép vào vở bài tập một cách hiệu quả.
I. TÌM HIỂU CHUNG VỀ TÁC PHẨM
- Tác giả: Nguyễn Quang Thiều (sinh năm 1957), quê ở Hà Nội. Ông là một nhà văn, nhà thơ nổi tiếng với nhiều tác phẩm viết về đề tài làng quê và tuổi thơ.
- Xuất xứ: Tác phẩm “Bầy chim chìa vôi” được trích trong tập truyện ngắn cùng tên của tác giả.
- Thể loại: Truyện ngắn.
- Phương thức biểu đạt chính: Tự sự kết hợp với miêu tả và biểu cảm.
- Nhân vật chính: Hai anh em Mon và Mên.
II. TRẢ LỜI CÂU HỎI TRONG SGK (TRANG 17)
Câu 1 (Trang 17 SGK Ngữ văn 7 Tập 1)
Đề bài: Nhận xét về cuộc trò chuyện giữa hai anh em Mon và Mên ở phần (1). Cuộc trò chuyện ấy giúp em hiểu được điều gì về hai nhân vật này?
Lời giải chi tiết:
Cuộc trò chuyện giữa Mon và Mên diễn ra vào lúc nửa đêm, khi ngoài trời đang mưa to và nước sông Đáy dâng cao:
- Nội dung cuộc trò chuyện: Mon liên tục hỏi anh Mên về việc mưa to, nước sông dâng lên thì bãi cát giữa sông – nơi bầy chim chìa vôi làm tổ – có bị ngập không và bầy chim chìa vôi non có bị chết đuối không.
- Nhận xét: Lời thoại ngắn, dồn dập, thể hiện sự băn khoăn, trăn trở không ngủ được của hai anh em.
- Ý nghĩa: Qua cuộc trò chuyện, chúng ta thấy Mon và Mên là những đứa trẻ rất ngây thơ, giàu tình yêu thương thiên nhiên, động vật và vô cùng tinh tế, biết lo lắng cho những sinh linh nhỏ bé.
Câu 2 (Trang 17 SGK Ngữ văn 7 Tập 1)
Đề bài: Nêu những chi tiết miêu tả suy nghĩ, hành động của nhân vật Mon dành cho bầy chim chìa vôi.
Lời giải chi tiết:
Những chi tiết thể hiện suy nghĩ và hành động của cậu bé Mon:
- Lúc ở trong nhà:
- Tỉnh giấc lúc nửa đêm, lo lắng không ngủ được.
- Hỏi anh Mên dồn dập về số phận của bầy chim chìa vôi non.
- Thì thầm bàn với anh kế hoạch đi cứu bầy chim chìa vôi.
- Lúc ra bờ sông:
- Thắc mắc và sợ hãi khi thấy nước sông dâng quá nhanh.
- Theo chân anh Mên đẩy đò ra bãi cát trong đêm mưa bão.
- Thở phào úp mặt vào vai anh, xúc động rơi nước mắt khi chứng kiến bầy chim chìa vôi nhỏ bé cất cánh bay lên an toàn.
Câu 3 (Trang 17 SGK Ngữ văn 7 Tập 1)
Đề bài: Thói quen làm tổ và đẻ trứng của bầy chim chìa vôi ở dải cát giữa sông Đáy có gì đặc biệt?
Lời giải chi tiết:
Thói quen sinh sản của chim chìa vôi vô cùng đặc biệt:
- Vào mùa khô, chim chìa vôi tìm đến dải cát giữa sông Đáy để đẻ trứng và nuôi con.
- Khi mùa mưa đến, nước sông dâng cao, dải cát bị chìm ngập. Đúng vào thời điểm nước sông chuẩn bị ngập dải cát cũng là lúc những con chim chìa vôi non mọc đủ lông cánh để cất cánh thực hiện chuyến bay đầu tiên trong đời.
Câu 4 (Trang 17 SGK Ngữ văn 7 Tập 1)
Đề bài: Hãy tường thuật lại cảnh bầy chim chìa vôi cất cánh bay lên bằng một đoạn văn ngắn.
Lời giải chi tiết:
Khi bình minh vừa hé rạng cũng là lúc nước sông Đáy dâng tràn lấp kín dải cát. Từ trong khoảng không mù sương, một khung cảnh kỳ diệu đã diễn ra. Những đốm lông mịn màng của bầy chim non bắt đầu rung động. Khi sóng nước liếm vào chân, những chú chim chìa vôi non bứt khỏi dòng nước, vỗ cánh bơi ngược lên không trung. Chúng chao đảo, có lúc tưởng như chìm xuống lòng sông dữ tợn, nhưng rồi bằng nỗ lực phi thường của sự sống, bầy chim non đã hoàn thành chuyến bay đầu tiên, hạ cánh an toàn xuống dải cát bên bờ sông trong niềm vỡ oà của hai anh em Mon và Mên.
Câu 5 (Trang 17 SGK Ngữ văn 7 Tập 1)
Đề bài: Tìm những chi tiết miêu tả cảm xúc của hai anh em Mon và Mên khi chứng kiến cảnh bầy chim chìa vôi cất cánh bay lên.
Lời giải chi tiết:
- Thái độ, cảm xúc: Hai anh em đứng im lặng, nín thở, theo dõi từng nhịp vỗ cánh của bầy chim non. Cả hai đều căng thẳng, lo sợ chim non sẽ bị rơi xuống nước.
- Kết thúc: Khi bầy chim cất cánh an toàn, Mon và Mên đã khóc từ lúc nào không hay. Đó là những giọt nước mắt vô tư, hạnh phúc vỡ oà trước sức sống kỳ diệu của thiên nhiên.
Câu 6 (Trang 17 SGK Ngữ văn 7 Tập 1)
Đề bài: Nội dung chính của tác phẩm “Bầy chim chìa vôi” là gì?
Lời giải chi tiết:
Văn bản kể về câu chuyện hai anh em Mon và Mên dũng cảm đi trong đêm mưa bão để cứu bầy chim chìa vôi non ở dải cát giữa sông. Qua đó, tác phẩm ca ngợi tình yêu thiên nhiên, lòng nhân ái, sự trân trọng sự sống của tâm hồn trẻ thơ.
III. VIẾT KẾT NỐI VỚI ĐỌC
Đề bài (Trang 17 SGK Ngữ văn 7 Tập 1): Viết một đoạn văn (khoảng 5 – 7 câu) trình bày cảm nhận của em về một chi tiết trong văn bản “Bầy chim chìa vôi” để lại cho em ấn tượng sâu sắc nhất.
Bài làm mẫu chuẩn:
Trong văn bản “Bầy chim chìa vôi” của tác giả Nguyễn Quang Thiều, chi tiết hai anh em Mon và Mên khóc khi chứng kiến bầy chim chìa vôi cất cánh đã để lại trong em ấn tượng vô cùng sâu sắc. Giọt nước mắt của hai đứa trẻ dưới mưa không phải là sự đau xót hay sợ hãi, mà đó là giọt nước mắt của niềm hạnh phúc vỡ oà. Các em đã thức trắng đêm, dũng cảm vượt mưa bão ra bờ sông chỉ vì lo lắng cho những sinh linh bé nhỏ. Khi thấy bầy chim non chiến thắng dòng nước xiết để cất cánh bay lên an toàn, cảm xúc của Mon và Mên như thăng hoa thành sự khâm phục sức sống kỳ diệu ấy. Hình ảnh đó thật đẹp đẽ, khắc họa trọn vẹn tâm hồn trong sáng, nhân hậu và tình yêu thiên nhiên tha thiết của lứa tuổi thiếu nhi.
IV. TỔNG KẾT BÀI HỌC
- Giá trị nội dung: Truyện ngắn thể hiện tình yêu thiên nhiên sâu sắc, lòng cảm thông và sự trân trọng từng sự sống nhỏ bé của trẻ thơ. Bài học nhắc nhở mỗi chúng ta cần biết bảo vệ, sống hòa hợp với thiên nhiên.
- Giá trị nghệ thuật: Nghệ thuật miêu tả tâm lý nhân vật tài tình qua ngôn ngữ đối thoại tự nhiên, gần gũi; cách xây dựng tình huống truyện bất ngờ và không gian nghệ thuật giàu tính biểu cảm.