ĐỀ THI VÀ HƯỚNG DẪN GIẢI HỌC KÌ 1 MÔN TIẾNG VIỆT LỚP 5 – SÁCH KẾT NỐI TRI THỨC VỚI CUỘC SỐNG
Chào quý phụ huynh và các em học sinh lớp 5. Rất vui được đồng hành cùng các em trong chương trình Tiếng Việt 5 bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống. Để chuẩn bị tốt nhất cho kỳ thi Học kì 1, cô giáo xin gửi tới các em đề thi minh họa bám sát ma trận mới nhất cùng lời giải chi tiết, chuẩn xác từng bước.
PHẦN I: ĐỀ THI MINH HỌA HỌC KÌ 1
A. ĐỌC HIỂU VÀ KIẾN THỨC TIẾNG VIỆT (6,0 điểm)
Đọc thầm văn bản sau:
MÙA MỚI TẠI NÔNG TRƯỜNG
Nắng thu vàng óng trải dài trên những ngọn đồi chè xanh mướt của nông trường. Từ sớm tinh mơ, khi sương mù còn giăng giăng như những dải lụa mỏng trên sườn núi, tiếng cười nói ríu rít của các bác công nhân đã rộn rã khắp không gian. Những búp trà non xanh dờn, còn đọng từng giọt sương long lanh, khẽ rung rinh trong gió nhẹ.
Hai bên đường dẫn vào trung tâm nông trường, hàng cây keo lá tràm đã khoác lên mình chiếc áo mới rực rỡ. Xa xa, những chiếc xe tải nối đuôi nhau chờ chở búp trà tươi về nhà máy chế biến. Mọi người làm việc hăng hái, gương mặt ai nấy đều rạng rỡ niềm vui được mùa. Mùa thu nơi đây không chỉ mang theo không khí mát lành mà còn đong đầy lời hứa về một cuộc sống ấm no, hạnh phúc.
(Sưu tầm)
Thực hiện các yêu cầu dưới đây:
Câu 1 (0,5 điểm): Búp trà non vào buổi sớm tinh mơ được miêu tả như thế nào?
- A. Xanh nhạt và héo rủ trong sương.
- B. Xanh dờn, còn đọng từng giọt sương long lanh, khẽ rung rinh trong gió nhẹ.
- C. Vàng óng và tỏa hương thơm nồng nặc.
- D. Đã khô ráo và chuẩn bị được thu hoạch.
Câu 2 (0,5 điểm): Không khí làm việc của các bác công nhân tại nông trường được thể hiện qua chi tiết nào?
- A. Im lặng, vội vã làm cho xong công việc.
- B. Tiếng cười nói ríu rít rộn rã, mọi người làm việc hăng hái, gương mặt rạng rỡ.
- C. Thong thả, vừa làm vừa nghỉ ngơi dưới gốc cây.
- D. Lo lắng vì lo sợ thời tiết thất thường.
Câu 3 (0,5 điểm): Mùa thu mang lại ý nghĩa gì cho người dân ở nông trường?
- A. Mang đến không khí mát lành và đong đầy lời hứa về cuộc sống ấm no, hạnh phúc.
- B. Mang đến những trận mưa rào mát rượi.
- C. Mang đến sự nghỉ ngơi sau những ngày làm việc vất vả.
- D. Mang đến không gian tĩnh lặng, yên bình.
Câu 4 (1,0 điểm): Tìm một từ đồng nghĩa và một từ trái nghĩa với từ “hăng hái” trong bài.
Câu 5 (1,0 điểm): Xác định từ đa nghĩa trong câu sau và cho biết từ đó được dùng theo nghĩa gốc hay nghĩa chuyển: “Hai bên đường dẫn vào trung tâm nông trường, hàng cây keo lá tràm đã khoác lên mình chiếc áo mới rực rỡ.”
Câu 6 (1,0 điểm): Xác định đại từ xưng hô hoặc kết từ trong câu: “Mùa thu nơi đây không chỉ mang theo không khí mát lành mà còn đong đầy lời hứa về một cuộc sống ấm no.” Cặp từ được in đậm thuộc loại từ nào?
Câu 7 (1,5 điểm): Viết 1 câu ghép nói về tình cảm của em đối với quê hương hoặc mái trường, trong đó có sử dụng kết từ để nối các vế câu.
B. VIẾT (4,0 điểm)
Đề bài: Viết bài văn tả một cảnh đẹp thiên nhiên mà em đã có dịp quan sát và yêu thích (Ví dụ: Cảnh cánh đồng lúa chín, cảnh công viên vào buổi sáng, cảnh biển vào buổi sáng sớm,…).
PHẦN II: HƯỚNG DẪN GIẢI CHI TIẾT VÀ ĐÁP ÁN CHUẨN
1. Đáp án phần Đọc hiểu và Kiến thức tiếng Việt
Câu 1:
Đáp án đúng: B. Xanh dờn, còn đọng từng giọt sương long lanh, khẽ rung rinh trong gió nhẹ.
Giải thích: Dựa vào đoạn 1 của văn bản: “Những búp trà non xanh dờn, còn đọng từng giọt sương long lanh, khẽ rung rinh trong gió nhẹ.”
Câu 2:
Đáp án đúng: B. Tiếng cười nói ríu rít rộn rã, mọi người làm việc hăng hái, gương mặt rạng rỡ.
Giải thích: Chi tiết trong bài miêu tả không khí lao động vui tươi, hăng hái của công nhân.
Câu 3:
Đáp án đúng: A. Mang đến không khí mát lành và đong đầy lời hứa về cuộc sống ấm no, hạnh phúc.
Giải thích: Dựa vào câu cuối cùng của bài đọc.
Câu 4:
Đáp án:
- Từ đồng nghĩa với “hăng hái”: nhiệt tình, hăng hái, nhiệt huyết, tích cực (Học sinh chọn 1 từ).
- Từ trái nghĩa với “hăng hái”: thờ ơ, uể uể, lười biếng, thụ động (Học sinh chọn 1 từ).
Câu 5:
Đáp án:
- Từ đa nghĩa là từ: “áo”.
- Từ “áo” trong câu này được dùng theo nghĩa chuyển (phương thức ẩn dụ, chỉ lớp vỏ/màu sắc bên ngoài của hàng cây keo lá tràm khi thay lá).
Câu 6:
Đáp án: Cặp từ “không chỉ … mà còn …” là cặp kết từ (hoặc cặp quan hệ từ) dùng để biểu thị quan hệ tăng tiến.
Câu 7:
Đáp án tham khảo:
“Tuy trường học của em không quá lớn nhưng nơi đây luôn đong đầy vô vàn kỉ niệm đẹp của tuổi học trò.”
Phân tích: Vế 1 “trường học của em không quá lớn”, vế 2 “nơi đây luôn đong đầy vô vàn kỉ niệm đẹp của tuổi học trò”, nối với nhau bằng kết từ “nhưng”.
2. Hướng dẫn chi tiết phần Viết (Bài văn mẫu tả cảnh)
Dàn ý chi tiết bài văn tả cảnh đẹp thiên nhiên (Bám sát SGK Kết nối tri thức 5):
a) Mở bài: Giới thiệu cảnh đẹp thiên nhiên mà em muốn tả (Cảnh công viên/ Cánh đồng lúa/ Bờ biển…) và dịp em được quan sát.
b) Thân bài:
- Tả bao quát: Không gian, thời gian, màu sắc chủ đạo của bức tranh thiên nhiên.
- Tả chi tiết theo trình tự thời gian hoặc không gian:
- Sự thay đổi của bầu trời, ánh nắng, hạt sương.
- Cây cối, hoa lá, âm thanh của giọt sương, tiếng chim hót, làn gió.
- Hoạt động của con người hoặc con vật làm tôn lên vẻ đẹp thiên nhiên.
- Sử dụng biện pháp nghệ thuật: So sánh, nhân hóa (theo yêu cầu rèn luyện kĩ năng viết văn miêu tả trong sách Kết nối tri thức).
c) Kết bài: Nêu cảm xúc, suy nghĩ của em đối với cảnh đẹp đó và ý thức giữ gìn, bảo vệ thiên nhiên.
Bài văn mẫu tham khảo: Tả cảnh cánh đồng lúa chín quê em
Mỗi lần về thăm quê ngoại vào dịp hè, hình ảnh làm em xao xuyến nhất chính là cánh đồng lúa chín vàng ruộm vào một buổi sáng sớm mùa hạ.
Khi bình minh vừa hé rạng, cả cánh đồng lúa như một tấm thảm khổng lồ bằng dệt bằng vàng óng trải dài đến tận chân trời. Lớp sương đêm mỏng manh vẫn còn đọng lại trên từng dải lá, làm cho những hạt lúa trĩu hạt trông như được dát những giọt kim cương long lanh. Gió sớm thổi qua nhẹ nhàng, cả biển lúa dập dềnh tạo nên những làn sóng vàng nhấp nhô tuyệt đẹp. Hương lúa chín thơm nồng nặc, quyện vào không khí trong lành của buổi sớm mai khiến ai hít thở cũng cảm thấy dễ chịu, bình yên.
Trên cao, bầu trời trong xanh không một gợn mây. Những chú chim sẻ truyền cành hót ríu rít như mừng vui chào đón một ngày mới. Phía xa xa, hình ảnh các bác nông dân đội nón lá, tay cầm liềm bước ra đồng với nụ cười rạng rỡ hứa hẹn một mùa màng bội thu. Tiếng nói cười giòn giã hòa cùng tiếng gió rì rào tạo nên một bản nhạc quê hương vô cùng êm đềm.
Em yêu lắm cánh đồng lúa chín quê mình. Cảnh vật nơi đây không chỉ đẹp đẽ, nên thơ mà còn khắc họa sự chăm chỉ, cần cù của những người nông dân một nắng hai sương. Em hứa sẽ luôn học tập thật tốt để sau này góp phần dựng xây quê hương ngày càng giàu đẹp.
LỜI KHUYÊN DÀNH CHO HỌC SINH VÀ PHỤ HUYNH
- Học sinh cần nắm chắc các khái niệm: Từ đồng nghĩa, từ trái nghĩa, từ đa nghĩa, đại từ, kết từ, câu ghép được học trong Học kì 1 sách Tiếng Việt 5 KNTT.
- Khi làm bài văn miêu tả, cần chú ý quan sát bằng nhiều giác quan, sử dụng linh hoạt phép so sánh và nhân hóa để bài viết sinh động, giàu hình ảnh.
- Trình bày bài thi sạch sẽ, gạch chân dưới các từ ngữ trọng tâm khi trả lời câu hỏi đọc hiểu.