BÀI 24: BIỂU DIỄN DỮ LIỆU TRÊN BẢNG, BIỂU ĐỒ – TOÁN 7 KẾT NỐI TRI THỨC
Chào các em học sinh! Thầy/cô rất vui được đồng hành cùng các em trong bài học hôm nay. Trong chương trình Toán 7 Tập 2 bộ sách “Kết nối tri thức với cuộc sống”, Bài 24 sẽ giúp các em nắm vững cách lựa chọn và biểu diễn dữ liệu vào bảng thống kê, biểu đồ phù hợp. Bài hướng dẫn dưới đây trình bày chi tiết lý thuyết và các dạng bài tập mẫu step-by-step để các em dễ dàng học tập và tra cứu.
I. TÓM TẮT LÝ THUYẾT TRỌNG TÂM
Để biểu diễn dữ liệu một cách trực quan, khoa học và dễ so sánh, chúng ta có các dạng biểu diễn sau:
- 1. Bảng thống kê: Dùng để lưu trữ dữ liệu một cách chi tiết, đầy đủ theo từng tiêu chí. Bảng gồm các hàng và các cột ghi lại các giá trị cụ thể.
- 2. Biểu đồ cột / Biểu đồ cột kép:
- Biểu đồ cột: Thường dùng để so sánh số liệu giữa các đối tượng khác nhau tại một thời điểm hoặc cùng một tiêu chí.
- Biểu đồ cột kép: Dùng để so sánh hai tập dữ liệu cùng loại của các đối tượng (ví dụ: so sánh số học sinh Nam và Nữ của các lớp).
- 3. Biểu đồ đoạn thẳng: Thường dùng để biểu diễn sự thay đổi của một đại lượng theo thời gian (như nhiệt độ các tháng trong năm, dân số qua các năm, doanh thu từng quý…).
Quy tắc lựa chọn biểu đồ thích hợp (Sách giáo khoa KNTT):
- Khi muốn so sánh các phần tử hoặc các nhóm phần tử khác nhau: NÊN dùng Biểu đồ cột hoặc Biểu đồ cột kép.
- Khi muốn biểu diễn sự thay đổi của dữ liệu theo thời gian: NÊN dùng Biểu đồ đoạn thẳng.
II. HƯỚNG DẪN GIẢI BÀI TẬP MẪU VÀ BÀI TẬP SGK
Dạng 1: Đọc và chuyển dữ liệu từ văn bản sang bảng thống kê
Bài tập 1: Kết quả khảo sát môn thể thao yêu thích nhất của 20 học sinh tổ 1 lớp 7A như sau:
Bóng đá, Cầu lông, Bóng rổ, Cầu lông, Bóng đá, Bóng đá, Bơi lội, Cầu lông, Bóng đá, Bóng rổ, Bơi lội, Cầu lông, Bóng đá, Cầu lông, Bóng đá, Bóng rổ, Bơi lội, Cầu lông, Bóng đá, Cầu lông.
Hãy lập bảng thống kê biểu diễn dữ liệu trên.
Lời giải chi tiết:
Bước 1: Liệt kê các môn thể thao xuất hiện trong danh sách: Bóng đá, Cầu lông, Bóng rổ, Bơi lội.
Bước 2: Đếm số lượng học sinh lựa chọn từng môn:
- Môn Bóng đá: 7 học sinh.
- Môn Cầu lông: 7 học sinh.
- Môn Bóng rổ: 3 học sinh.
- Môn Bơi lội: 3 học sinh.
Bước 3: Lập bảng thống kê:
| Môn thể thao | Bóng đá | Cầu lông | Bóng rổ | Bơi lội |
|---|---|---|---|---|
| Số học sinh chọn | 7 | 7 | 3 | 3 |
Kiểm tra lại: Tổng số học sinh = 7 + 7 + 3 + 3 = 20 (Đúng với dữ liệu đề bài).
Dạng 2: Lựa chọn dạng biểu đồ thích hợp để biểu diễn dữ liệu
Bài tập 2: Cho các tập dữ liệu sau, hãy cho biết nên dùng Biểu đồ cột (hoặc cột kép) hay Biểu đồ đoạn thẳng để biểu diễn là phù hợp nhất? Giải thích vì sao.
a) Nhiệt độ trung bình các tháng trong năm 2023 tại Hà Nội.
b) Số lượng học sinh giỏi môn Toán của các lớp 7A, 7B, 7C, 7D.
c) So sánh số lượng xe máy và ô tô bán ra của một cửa hàng trong các tháng 1, 2, 3, 4.
Lời giải chi tiết:
a) Nhiệt độ trung bình các tháng trong năm 2023 tại Hà Nội:
- Lựa chọn: Dùng Biểu đồ đoạn thẳng.
- Giải thích: Dữ liệu phản ánh sự thay đổi (tăng, giảm) của nhiệt độ liên tục theo thời gian (các tháng trong năm).
b) Số lượng học sinh giỏi môn Toán của các lớp 7A, 7B, 7C, 7D:
- Lựa chọn: Dùng Biểu đồ cột.
- Giải thích: Dữ liệu dùng để so sánh số học sinh giỏi giữa các đối tượng độc lập (các lớp khác nhau) tại cùng một thời điểm.
c) So sánh số lượng xe máy và ô tô bán ra trong các tháng 1, 2, 3, 4:
- Lựa chọn: Dùng Biểu đồ cột kép.
- Giải thích: Cần so sánh hai đại lượng (xe máy và ô tô) theo từng mốc thời gian (các tháng).
Dạng 3: Phân tích và rút ra nhận xét từ biểu đồ
Bài tập 3: Quan sát dữ liệu chiều cao (cm) của một cây trồng sau các tuần được ghi nhận như sau: Tuần 1: 3 cm; Tuần 2: 5 cm; Tuần 3: 8 cm; Tuần 4: 12 cm; Tuần 5: 15 cm.
a) Vẽ bảng thống kê chiều cao của cây theo từng tuần.
b) Cho biết chiều cao của cây tăng nhanh nhất trong khoảng thời gian từ tuần nào đến tuần nào?
Lời giải chi tiết:
a) Bảng thống kê chiều cao của cây:
| Thời gian (Tuần) | Tuần 1 | Tuần 2 | Tuần 3 | Tuần 4 | Tuần 5 |
|---|---|---|---|---|---|
| Chiều cao (cm) | 3 | 5 | 8 | 12 | 15 |
b) Tính mức tăng chiều cao qua từng tuần:
- Từ tuần 1 đến tuần 2: 5 – 3 = 2 (cm).
- Từ tuần 2 đến tuần 3: 8 – 5 = 3 (cm).
- Từ tuần 3 đến tuần 4: 12 – 8 = 4 (cm).
- Từ tuần 4 đến tuần 5: 15 – 12 = 3 (cm).
Kết luận: Chiều cao của cây tăng nhanh nhất trong khoảng thời gian từ Tuần 3 đến Tuần 4 (tăng 4 cm).
III. LƯU Ý KHI LÀM BÀI TẬP VỀ BIỂU DIỄN DỮ LIỆU
- Tên biểu đồ và bảng: Luôn ghi rõ tiêu đề cho bảng thống kê và biểu đồ để người đọc hiểu dữ liệu nói về điều gì.
- Đơn vị đo: Phải ghi rõ đơn vị (cm, kg, triệu đồng, %) ở trục đứng hoặc trên đầu cột/bảng.
- Tỉ lệ chia trên các trục: Khi vẽ biểu đồ, khoảng cách giữa các số trên trục tung (trục đứng) phải chia đều nhau.
Hy vọng bài hướng dẫn chi tiết này sẽ giúp các em làm chủ bài học Bài 24 Toán 7 – Tập 2 sách Kết nối tri thức. Chúc các em học tập thật tốt và đạt điểm cao!