BÀI 6: THIÊN NHIÊN VÙNG TRUNG DU VÀ MIỀN NÚI BẮC BỘ
Chào các em học sinh thân mến và quý phụ huynh! Trong bài viết này, cô sẽ hướng dẫn giải chi tiết từng câu hỏi trong SGK Lịch sử và Địa lý 4 bộ sách “Kết nối tri thức với cuộc sống” – Bài 6: Thiên nhiên vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ. Nội dung được trình bày ngắn gọn, chuẩn xác giúp các em dễ dàng tiếp thu và trình bày vào vở bài tập.
I. KIẾN THỨC CỐT LÕI CẦN NHỚ
- Vị trí địa lý: Nằm ở phía bắc nước ta, tiếp giáp với Trung Quốc, Lào, vùng Đồng bằng Bắc Bộ, vùng Bắc Trung Bộ và Vịnh Bắc Bộ.
- Địa hình: Rất đa dạng, gồm miền núi cao đồ sộ (dãy Hoàng Liên Sơn với đỉnh Phan-xi-păng cao 3 143 m) và vùng trung du với các đồi đỉnh tròn, sườn thoải dạng “bát úp”.
- Khí hậu: Khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa, có mùa đông lạnh nhất nước ta (kéo dài từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau). Vùng núi cao có thể xuất hiện sương muối, tuyết rơi.
- Sông ngòi: Có nhiều sông lớn như sông Hồng, sông Đà, sông Chảy… Sông ngòi có độ dốc lớn, tiềm năng phát triển thủy điện rất cao.
II. HƯỚNG DẪN GIẢI CÂU HỎI TRONG SÁCH GIÁO KHOA
1. Câu hỏi Khởi động (Trang 25)
Đề bài: Hãy chia sẻ hiểu biết của em về vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ.
Lời giải chi tiết:
Vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ là vùng địa hình đồi núi rộng lớn nằm ở phía Bắc Việt Nam. Nơi đây nổi tiếng với đỉnh núi Phan-xi-păng – đỉnh núi cao nhất Đông Dương, có những đồi trà (chè) xanh mút mắt ở vùng trung du và sở hữu nhiều nhà máy thủy điện lớn như Thủy điện Sơn La, Thủy điện Hòa Bình.
2. Câu hỏi Khám phá
a) Vị trí địa lí (Trang 25)
Đề bài: Quan sát hình 1, em hãy cho biết vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ tiếp giáp với những quốc gia và vùng nào?
Lời giải chi tiết:
Quan sát Lược đồ Tự nhiên vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ (Hình 1), em thấy vùng tiếp giáp với:
- Phía bắc giáp: Trung Quốc.
- Phía tây giáp: Lào.
- Phía nam giáp: Vùng Đồng bằng Bắc Bộ và vùng Bắc Trung Bộ.
- Phía đông giáp: Vịnh Bắc Bộ.
b) Đặc điểm địa hình và sông ngòi (Trang 26)
Đề bài: Trình bày đặc điểm địa hình và hệ thống sông ngòi của vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ.
Lời giải chi tiết:
- Đặc điểm địa hình: Chủ yếu là địa hình đồi núi. Vùng núi nổi tiếng với dãy Hoàng Liên Sơn cao và đồ sộ nhất nước ta, trên đó có đỉnh Phan-xi-păng (3 143 m). Vùng trung du có địa hình mang đặc trưng là các đồi đỉnh tròn, sườn thoải, nằm xếp cạnh nhau như những chiếc bát úp.
- Đặc điểm sông ngòi: Có nhiều sông lớn chảy qua như sông Hồng, sông Đà, sông Chảy, sông Lô. Do địa hình có độ dốc lớn nên sông ở đây nhiều thác ghềnh, dòng chảy xiết, tạo ra tiềm năng phát triển thủy điện rất lớn.
c) Đặc điểm khí hậu (Trang 27)
Đề bài: Cho biết khí hậu vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ có đặc điểm gì nổi bật?
Lời giải chi tiết:
Vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ có khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa, đặc biệt đây là vùng có mùa đông lạnh nhất cả nước. Mùa đông kéo dài khoảng 3 đến 4 tháng (từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau), nhiệt độ hạ thấp. Ở các vùng núi cao như Sa Pa, Mẫu Sơn vào mùa đông có thể có băng giá hoặc tuyết rơi.
3. Luyện tập (Trang 28)
Đề bài: Hoàn thành sơ đồ tư duy thể hiện các đặc điểm thiên nhiên của vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ.
Lời giải chi tiết:
Các em vẽ sơ đồ dạng cành cây với chủ đề trung tâm là “Thiên nhiên vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ”, từ đó chia thành 3 nhánh lớn chính:
- Nhánh 1 – Địa hình: Núi cao đồ sộ (Hoàng Liên Sơn), đồi trung du đỉnh tròn sườn thoải.
- Nhánh 2 – Khí hậu: Nhiệt đới ẩm gió mùa, có mùa đông lạnh nhất nước ta.
- Nhánh 3 – Sông ngòi: Nhiều sông lớn (Sông Hồng, Sông Đà), dòng chảy dốc, tiềm năng thủy điện lớn.
4. Vận dụng (Trang 28)
Đề bài: Tìm hiểu và giới thiệu về một danh lam thắng cảnh hoặc một nhà máy thủy điện nổi tiếng ở vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ.
Lời giải chi tiết:
Bài làm mẫu – Giới thiệu về Nhà máy Thủy điện Sơn La:
Nhà máy Thủy điện Sơn La được khởi công xây dựng vào năm 2005 trên sông Đà, thuộc địa phận xã Ít Ong, huyện Mường La, tỉnh Sơn La. Đây là nhà máy thủy điện lớn nhất Việt Nam và cũng là lớn nhất khu vực Đông Nam Á. Nhà máy không chỉ cung cấp lượng điện năng khổng lồ phục vụ cho đời sống và sản xuất của nhân dân cả nước, mà còn góp phần quan trọng trong việc kiểm soát lũ lụt vào mùa mưa và cung cấp nước tưới tiêu vào mùa khô cho toàn bộ vùng Đồng bằng Bắc Bộ.