BÀI 14: PHẢN XẠ ÂM, CHỐNG Ô NHIỄM TIẾNG ỒN
Chào các em học sinh! Thầy/cô rất vui được đồng hành cùng các em trong bài học hôm nay. Bài viết này sẽ hướng dẫn các em trả lời chi tiết, chuẩn xác từng câu hỏi và bài tập trong SGK Khoa học tự nhiên 7 – Bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống, Bài 14: Phản xạ âm, chống ô nhiễm tiếng ồn. Các em hãy trình bày vào vở ghi đúng theo từng bước dưới đây nhé!
I. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM CẦN NẮM VỮNG
- Sóng âm phản xạ: Âm dội lại khi gặp một vật cản gọi là âm phản xạ.
- Vật phản xạ âm tốt và kém:
- Vật phản xạ âm tốt (hấp thụ âm kém): Các vật cứng, có bề mặt nhẵn (ví dụ: kính, gạch men, tấm kim loại, tường bê tông).
- Vật phản xạ âm kém (hấp thụ âm tốt): Các vật mềm, xốp, có bề mặt xù xì (ví dụ: rèm nhung, xốp, thảm nỉ, dạ, lá cây).
- Tiếng vang: Là âm phản xạ nghe được cách âm trực tiếp một khoảng thời gian ít nhất là 1/15 giây.
- Ô nhiễm tiếng ồn: Tiếng ồn to và kéo dài gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe và hoạt động bình thường của con người.
- Biện pháp chống ô nhiễm tiếng ồn:
- Hạn chế nguồn gây ra tiếng ồn.
- Phân tán tiếng ồn trên đường truyền (trồng nhiều cây xanh).
- Ngăn chặn đường truyền tiếng ồn (sử dụng vật liệu cách âm, cửa kính khung nhôm, tường xốp…).
II. HƯỚNG DẪN GIẢI CHI TIẾT CÂU HỎI SGK KẾT NỐI TRI THỨC
1. Hoạt động trang 72 SGK Khoa học tự nhiên 7
Câu hỏi: Trong các vật sau đây, vật nào phản xạ âm tốt, vật nào phản xạ âm kém: Mặt gương, tấm xốp, mặt bảng gỗ nhẵn, rèm nhung, mặt đá hoa, thảm dạ, tấm kim loại?
Lời giải chi tiết:
Dựa vào đặc điểm bề mặt của các vật liệu, ta phân loại như sau:
- Vật phản xạ âm tốt (cứng, bề mặt nhẵn): Mặt gương, mặt bảng gỗ nhẵn, mặt đá hoa, tấm kim loại.
- Vật phản xạ âm kém (mềm, xốp, bề mặt xù xì): Tấm xốp, rèm nhung, thảm dạ.
2. Câu hỏi / Luyện tập trang 73 SGK Khoa học tự nhiên 7
Câu hỏi 1: Một người đứng cách một bức tường phẳng, nhẵn một khoảng s, phát ra một âm ngắn. Sau khoảng thời gian bao lâu kể từ khi phát ra âm, người đó nghe được tiếng vang? Biết tốc độ truyền âm trong không khí là 340 m/s và khoảng cách s = 11,33 m.
Lời giải chi tiết:
Bước 1: Tính tổng quãng đường âm truyền đi và phản xạ trở lại.
Âm truyền từ người đó đến tường rồi phản xạ từ tường trở lại tai người đó, do đó tổng quãng đường âm đi được là:
S = 2 x s = 2 x 11,33 = 22,66 (m)
Bước 2: Tính thời gian kể từ khi phát ra âm đến khi nghe thấy âm phản xạ.
Áp dụng công thức tính thời gian: t = S / v
Thay số: t = 22,66 / 340 ≈ 0,0667 (giây) ≈ 1/15 (giây)
Kết luận: Sau khoảng thời gian khoảng 1/15 giây (hoặc 0,067 s), người đó sẽ nghe được tiếng vang.
Câu hỏi 2: Tại sao trong các phòng thu âm, phòng hát karaoke người ta thường làm tường xù xì và treo rèm nhung?
Lời giải chi tiết:
Tường xù xì và rèm nhung là những vật thể có bề mặt mềm, xốp, không bằng phẳng nên có khả năng hấp thụ âm tốt và phản xạ âm kém. Việc này giúp giảm thiểu âm phản xạ, tránh hiện tượng tiếng vang hoặc âm thanh bị vang vọng kéo dài, làm cho âm thanh trong phòng thu hoặc phòng hát được rõ ràng, trung thực và không làm ảnh hưởng tới các phòng xung quanh.
3. Hoạt động / Vận dụng trang 74 SGK Khoa học tự nhiên 7
Câu hỏi: Hãy chỉ ra trường hợp gây ô nhiễm tiếng ồn trong các hình ảnh/thực tế và đề xuất biện pháp khắc phục.
Lời giải chi tiết:
Trường hợp 1: Tiếng ồn từ công trường xây dựng gần khu dân cư hoặc trường học.
- Tác hại: Âm thanh máy móc phát ra quá to và kéo dài gây mất tập trung, mệt mỏi, đau đầu cho học sinh và người dân.
- Biện pháp khắc phục:
- Dựng tấm chắn cách âm xung quanh công trường.
- Quy định giờ hoạt động của máy móc hạng nặng (không thi công vào giờ nghỉ trơi hoặc đêm khuya).
- Trồng thêm dải cây xanh xung quanh khu vực xây dựng để phân tán âm thanh.
Trường hợp 2: Tiếng còi xe, động cơ phương tiện giao thông giờ cao điểm.
- Tác hại: Gây căng thẳng thần kinh, giảm thị lực, ức chế cho người tham gia giao thông.
- Biện pháp khắc phục:
- Tuyên truyền ý thức không bóp còi vô tội vạ, đặc biệt ở khu vực bệnh viện, trường học.
- Trồng nhiều cây xanh hai bên đường để hấp thụ bớt tiếng ồn.
- Sử dụng cửa kính cách âm cho các nhà ở mặt đường.
III. BÀI TẬP CỦNG CỐ NÂNG CAO
Bài tập: Giả sử tàu thủy phát ra siêu âm xuống đáy biển và nhận lại âm phản xạ sau 1,2 giây. Biết tốc độ truyền siêu âm trong nước biển là 1500 m/s. Hãy tính chiều sâu của đáy biển tại vị trí đó.
Lời giải chi tiết:
Gọi h là chiều sâu của đáy biển.
Quãng đường siêu âm đi từ tàu xuống đáy biển và phản xạ trở lại mặt nước là: S = 2 x h
Tổng quãng đường siêu âm đi được trong 1,2 giây là:
S = v x t = 1500 x 1,2 = 1800 (m)
Chiều sâu của đáy biển tại vị trí đó là:
h = S / 2 = 1800 / 2 = 900 (m)
Đáp số: 900 m.