ĐỀ KIỂM TRA HỌC KÌ 1 NGỮ VĂN 7 – SÁCH “KẾT NỐI TRI THỨC VỚI CUỘC SỐNG”
Thời gian làm bài: 90 phút (Không kể thời gian phát đề)
PHẦN I: ĐỌC HIỂU (6,0 điểm)
Đọc đoạn trích sau và thực hiện các yêu cầu bên dưới:
“Thế là tôi nhắm mắt lại. Bố dẫn tôi đi quanh vườn. Bố bảo: “Đố con hoa gì?”. Tôi liếm môi: “Hoa dại!”. “Bố không chơi ăn gian. Con sờ xem!”. Tôi đưa tay sờ. Một con ong nhào tới, nó không chích tôi nhưng làm tôi giật mình. Tôi kêu lên: “Hoa râm bụt!”. Bố cười xòa: “Chính xác!”. Bố nắm tay tôi đi tiếp. […] Bố nói: “Mỗi bông hoa là một món quà. Bố hay dẫn tôi ra vườn, bảo tôi nhắm mắt lại để đoán các loài hoa. Bố nói: Mon quà chính là bản thân bông hoa, nhưng tấm lòng của người tặng mới là món quà lớn nhất. Một món quà bao giờ cũng đẹp. Khi ta nhận hay cho một món quà, ta cũng đẹp lây vì món quà đó”.”
(Trích Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ – Nguyễn Ngọc Thuần, Sách giáo khoa Ngữ văn 7 Kết nối tri thức với cuộc sống, Tập 1)
Các câu hỏi đọc hiểu:
- Câu 1 (1,0 điểm): Đoạn trích trên thuộc thể loại gì? Xác định phương thức biểu đạt chính được sử dụng trong đoạn trích.
- Câu 2 (1,0 điểm): Tìm 01 phó từ trong câu: “Một món quà bao giờ cũng đẹp.” và cho biết phó từ đó bổ sung ý nghĩa gì cho từ đi kèm?
- Câu 3 (2,0 điểm): Theo người bố trong đoạn trích, “món quà lớn nhất” thực sự là gì? Nhận định “Khi ta nhận hay cho một món quà, ta cũng đẹp lây vì món quà đó” có ý nghĩa như thế nào?
- Câu 4 (2,0 điểm): Từ nội dung đoạn trích, em hãy viết một đoạn văn ngắn (từ 3 đến 5 câu) chia sẻ về thái độ cần có của mỗi người khi nhận hoặc tặng quà trong cuộc sống.
PHẦN II: VIẾT (4,0 điểm)
Đề bài: Viết bài văn phân tích đặc điểm nhân vật thầy Đuyp-sên trong đoạn trích “Người thầy đầu tiên” (theo Ghen-giơ Tơ-rai-ma-tốp), Chương trình Ngữ văn 7 Kết nối tri thức với cuộc sống.
ĐÁP ÁN VÀ HƯỚNG DẪN GIẢI CHI TIẾT
PHẦN I: ĐỌC HIỂU (6,0 điểm)
Câu 1 (1,0 điểm):
- Thể loại: Truyện ngắn (hoặc Truyện đồng thoại/Truyện thiếu nhi). (0,5 điểm)
- Phương thức biểu đạt chính: Tự sự (kết hợp với biểu cảm). (0,5 điểm)
Câu 2 (1,0 điểm):
- Phó từ trong câu là từ: “cũng”. (0,5 điểm)
- Tác dụng: Bổ sung ý nghĩa về sự đồng nhất, tương tự đối với tính từ “đẹp” đứng sau nó. (0,5 điểm)
Câu 3 (2,0 điểm):
- “Món quà lớn nhất” theo người bố chính là tấm lòng của người tặng. (1,0 điểm)
- Ý nghĩa của nhận định: Cho và nhận quà không chỉ là sự trao đổi vật chất mà là sự kết nối tình cảm. Khi cho đi hoặc nhận lại với sự trân trọng, tâm hồn con người sẽ trở nên đẹp đẽ, nhân văn và tràn ngập tình yêu thương. (1,0 điểm)
Câu 4 (2,0 điểm):
Hướng dẫn chấm: Học sinh viết đoạn văn ngắn từ 3-5 câu đảm bảo các ý chính sau:
- Khi tặng quà: Cần xuất phát từ chân thành, tôn trọng và yêu thương đối phương, không tính toán vật chất.
- Khi nhận quà: Cần đón nhận với sự biết ơn, nâng niu, vui vẻ dù món quà lớn hay nhỏ.
- Thái độ tôn trọng quà tặng chính là tôn trọng tình cảm của người khác dành cho mình.
PHẦN II: VIẾT (4,0 điểm)
Hướng dẫn chấm bài văn phân tích đặc điểm nhân vật:
1. Yêu cầu về cấu trúc và kỹ năng (1,0 điểm)
- Đảm bảo cấu trúc bài văn phân tích nhân vật: Mở bài, Thân bài, Kết bài.
- Diễn đạt trôi chảy, đúng chính tả, không mắc lỗi dùng từ, đặt câu. Bám sát tri thức ngữ văn Bài 3 (Cội nguồn yêu thương).
2. Dàn ý chi tiết và Nội dung cần đạt (3,0 điểm)
A. Mở bài (0,5 điểm):
- Giới thiệu tác giả Ghen-giơ Tơ-rai-ma-tốp và tác phẩm/đoạn trích “Người thầy đầu tiên”.
- Giới thiệu nhân vật thầy Đuyp-sên – hình ảnh người thầy tận tụy, hết lòng vì học trò nghèo vùng quê An-ta-ay.
B. Thân bài (2,0 điểm):
– Hoàn cảnh và mục đích của thầy Đuyp-sên: Thầy đến làng Cur-cu-rêu – một vùng quê còn nhiều hủ tục, nghèo khó để mở trường học cho các em nhỏ. (0,25 điểm)
– Phân tích các đặc điểm nổi bật của nhân vật:
- Tận tụy, kiên trì và giàu lòng yêu thương: Một mình dọn dẹp ngôi trường cũ hoang phế; tự tay bế các em nhỏ qua suối mùa đông buốt giá để các em không bị ướt, bị lạnh. (0,5 điểm)
- Có ước mơ, lý tưởng cao đẹp: Thầy không chỉ dạy chữ mà còn thắp sáng khát vọng thay đổi cuộc đời cho học trò nghèo, đặc biệt là cô bé An-tư-nai. Thầy tin tưởng vào tương lai tươi sáng của các em. (0,5 điểm)
- Vị tha, hy sinh vì người khác: Lắng nghe sự giễu cợt của người dân xung quanh nhưng không nản lòng; sẵn sàng bảo vệ An-tư-nai trước những hủ tục khắc nghiệt. (0,25 điểm)
– Nghệ thuật khắc họa nhân vật: Nhân vật được miêu tả qua cái nhìn đầy cảm động và kính trọng của An-tư-nai; hành động cụ thể, lời nói ấm áp, giàu tình thương. (0,5 điểm)
C. Kết bài (0,5 điểm):
- Khẳng định giá trị nhân văn của hình tượng thầy Đuyp-sên.
- Nêu cảm nghĩ, bài học của bản thân về lòng biết ơn thầy cô giáo trong cuộc sống.
3. Bài văn mẫu tham khảo:
Trong kho tàng văn học thế giới, hình ảnh người thầy luôn là nguồn cảm hứng dạt dào. Đoạn trích “Người thầy đầu tiên” của nhà văn Tơ-rai-ma-tốp đã xây dựng thành công nhân vật thầy Đuyp-sên – một biểu tượng đẹp đẽ về lòng nhân ái, sự tận tụy và ước mơ thắp sáng tri thức cho trẻ em nghèo.
Thầy Đuyp-sên xuất hiện tại vùng quê Cur-cu-rêu nghèo xơ xác, nơi người dân còn nặng nề tư tưởng lạc hậu. Giữa hoàn cảnh khó khăn ấy, một mình thầy đã tự tay sửa sang ngôi trường cũ trên đồi, không quản ngại vất vả để đón các em nhỏ đến lớp. Đặc biệt, hình ảnh thầy Đuyp-sên bế từng em học sinh qua dòng nước suối băng giá mùa đông đã để lại ấn tượng sâu sắc. Thầy không ngại cái lạnh cắt da cắt thịt, không bận tâm đến những lời đàm tiếu hay nụ cười chế giễu của những người cưỡi ngựa qua đường. Hành động ấy xuất phát từ một trái tim nhân hậu và lòng yêu thương học trò vô bờ bến.
Không chỉ chăm sóc thể xác, thầy Đuyp-sên còn là người truyền cảm hứng và khát vọng. Thầy nhìn thấy ở cô bé An-tư-nai mồ côi một tâm hồn trong sáng và nghị lực phi thường. Thầy động viên em, tin tưởng em sẽ vươn xa và gửi em lên thành phố đi học. Chính niềm tin của thầy đã làm thay đổi hoàn toàn số phận của An-tư-nai, giúp em trở thành một viện sĩ nổi tiếng sau này.
Bằng nghệ thuật miêu tả tâm lý chân thực qua góc nhìn đầy kính trọng của trò An-tư-nai, nhà văn Tơ-rai-ma-tốp đã khắc họa thành công một người thầy vĩ đại trong sự khiêm nhường. Thầy Đuyp-sên chính là ngọn đuốc soi đường, là “người thầy đầu tiên” đặt nền móng cho tương lai của biết bao thế hệ học sinh. Qua nhân vật này, mỗi chúng ta thêm trân trọng và biết ơn những thầy cô giáo đã và đang hết lòng vì sự nghiệp trồng người.